Moeders zijn gevaarlijk met messen
Do Van Ranst
Do van Ranst, Moeders zijn gevaarlijk als messen. Davidsfonds/Infodok, 2008, 160 pp., 15,99 euro.
Met het jeugdboek Moeders zijn gevaarlijk met messen won Do Van Ranst in 2008 opnieuw de prestigieuze Knokke-Heist Prijs. Eerder, in 2004 was hij reeds laureaat met Mijn vader zegt dat wij levens redden, een boek dat intussen ook nog bekroond werd met de Deutsche Jugendliteraturpreis.
Do Van Ranst houdt van verhalen die zich afspelen in de marge van onze samenleving. Jef en zijn zwak begaafde zus Iene groeien op in een gezin zonder vader. Zigurat het flatgebouw waar ze wonen, herbergt een aantal avontuurlijke ruimtes en meer nog kleurrijke vreemde figuren zoals de krantendief, de mooie Suza Moen of Klompvoet.
Uren dwaalt Jef met zijn Turkse vriend Süleyman door de gangen, om samen de andere bewoners bespieden. Op andere momenten smeden ze gore plannen in de stinkende berging. Maar Jef besteedt ook veel tijd aan zijn gehandicapte zus: hij kent haar kleine ongemakjes, zorgt ervoor dat ze het naar haar zin heeft en heel soms wandelt hij haar in de rolstoel naar het zingende glazenflessenveld achter de flats. Veel tijd en vooral negatieve energie gaat naar de nieuwe vriend van zijn moeder: Harry. Over Harry geen goed woord dus. Volgens Jef neemt die man gewoon teveel plaats in. Harry verstoort de harmonie die ze met hun drietjes moeizaam opgebouwd hadden en daarom wil Jef het liefst dat Harry zo snel mogelijk verdwijnt.
Het waanzinnige verhaal van de bloedvlek op het tapijt brengt zijn verbeelding op hol. Jef zal Harry ervan overtuigen dat moeders gevaarlijk zijn met messen. Samen met Süley wil hij Harry voorgoed de schrik op het lijf jagen. Als alle omstandigheden goed zitten werkt hij zijn plan uit, maar dat is zonder moeder gerekend.
Do Van Ranst tekent haarscherp het flatgebouw en zijn bewoners en plaatst in het midden de puberende Jef met zijn dromen en verlangens. Jef die haast magisch de dingen wil bezweren om alles bij het oude te laten, Jef die zich nog niet kan of wil losmaken van zijn moeder, Jef die zijn verbeelding niet in toom kan houden. Het portret is niet echt flaterend maar wel authentiek. Jef overrompelt de lezer met zijn verhalen, maar na verloop van tijd dringt de vraag zich op of Jef wel een betrouwbare verteller is. Is wat hij over moeder, Harry en Süley vertelt wel correct? Süleyman lost zelf een aantal raadsels op en aan het einde van het boek komt het tot een echt gesprek tussen Jef en zijn moeder. Dan krijgt het moordverhaal een passende ontknoping en geeft moeder haar kijk op Harry. Ze spreekt ook haar diepere verlangen uit ‘Hem wil ik houden Jef. (..) Hij zegt nooit wat over Iene. Hij zegt niet veel, maar klaagt ook niet. Harry is een stille en zijn stilte steunt.’
De wereld van Jef en Süleyman zal niet voor alle lezers meteen herkenbaar zijn, maar Do Van Ranst opent de ogen wel voor diversiteit in onze samenleving. Hij speelt meesterlijk met taal en beelden en zet scherpe portretten neer van twee opgroeiende jongens op zoek naar houvast in een wereld waarin iedereen zijn deel van de ellende te dragen krijgt. Do Van Ranst houdt de lezer een spiegel voor en dwingt hem om ook de achterkant van de wereld te bekijken.
Rita Ghesquiere
