Alsof het nog te vroeg is om de 'gewone tijd door het jaar' aan te vatten, vieren we zondag het feest van de heilige Drie-eenheid. Op de weekdagen dragen we al wel de groene kleur in de kerk (normaal gesproken toch als we mogen vieren), maar op zondag wachten we nog even. We willen als 't ware nog even blijven stilstaan bij het 'waarom' van het hele Christusgebeuren dat vanaf de advent aan ons voorbijtrok. Je kan Jezus' leven, sterven en verrijzen niet los zien van zijn Vader. Die twee Personen zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. En sinds Pinksteren weten we ook van de werking van de heilige Geest – dat eerste Pinksteren – maar evenzeer was die Geest al aan het werk bij de schepping waar gezegd wordt dat de Geest zweefde over de wateren.
Dit feest van de heilige Drie-eenheid is eigenlijk een samenvatting van ons geloof. Dat geloof in God als Vader, Zoon en heilige Geest staat inderdaad centraal in ons geloof. Als we alleen al maar kijken naar de eucharistie, hoe dikwijls wij die drie namen van God uitspreken: het begint al met het kruisteken bij de opening, in het Gloria, de slotformule van de gebeden 'Door onze Heer Jezus Christus, die met U, Vader, leeft in de eenheid van de heilige Geest'. Jezus is degene die voorbidt, in zijn Naam en in de kracht van de heilige Geest richten we onze gebeden tot de Vader. Ook in het eucharistisch gebed komt die Drie-eenheid sterk ter sprake. Want we richten ons in dat groot dankgebed altijd tot de Vader, wij vragen de heilige Geest dat Hij de gaven van brood en wijn zou omvormen tot het lichaam en bloed van Christus, en dat diezelfde heilige Geest ook ons zou mogen omvormen tot mensen naar Gods hart.
Dit feest heeft iets van een mysterie in zich, het is bijna een wiskundig formuletje: een mysterieuze optelsom van drie, Vader, Zoon en Geest, die samen één zijn. Maar hoe mysterieus misschien ook, dit feest wil ons laten aanvoelen wie God wil zijn voor zijn mensen.
Die heilige Drie-eenheid is mooi weergegeven op de overbekende icoon die de monnik Andrej Rubljev in 1411 in het Sagorsk-klooster gemaakt heeft ('geschreven', zeggen kenners). Die icoon bevindt zich nu in de Tretyakov-galerij in Moskou. Deze icoon behoort tot de meesterwerken van Europese schilderkunst. Ze heet 'Philoxenia', wat 'gastvrijheid' of 'vriendschap met vreemden' betekent. De kunstenaar liet zich inspireren door het bijbelverhaal in het boek Genesis, waar God aan Abraham verschijnt bij de Eik van Mamre – in de gestalte van drie mannen die de aartsvader verrassen met een bezoek en die vorstelijk worden onthaald. Wanneer de drie weer afscheid nemen, kondigen ze de oude man en zijn bejaarde vrouw Sara aan dat hun levensdroom nog in vervulling zal gaan en dat ze binnen het jaar een zoon zullen ontvangen die ze Isaak moeten noemen. Christenen hebben de Heer in de gestalte van die drie bezoekers als de heilige Drievuldigheid gezien.
Inzicht in Gods beraadslagingen
Andrej Rubljev tekent de drie personen aan een tafel en karakteriseert ze met een nimbus en vleugels die tot de goddelijke wereld behoren. Ze buigen zich naar mekaar, ze 'steken de koppen bij mekaar' als 't ware, als hadden ze iets gewichtigs te bespreken, iets van grote draagwijdte. Daarom heeft deze icoon ook 'Inzicht in Gods beraadslagingen'.
De monnik geeft de drie ongeveer dezelfde jonge gezichten. Kunnen we in de middelste persoon God de Vader zien? Het lijkt alsof Hij vol liefde kijkt naar de Zoon aan zijn rechterzijde (voor ons links in beeld) en Hij Hem moed wil inspreken om mens te worden. Vastberadenheid of vreugde is er niet te lezen op hun gezichten, wel bedachtzaamheid, ontzetting, ja verdriet. Voorziet de Vader het vreselijke lijden van Christus? Zijn rechterhand wijst alleszins naar de kelk waarin zich een lam weerspiegelt: het 'Lam dat de zonden van de wereld wegneemt'.
De Zoon zit rechtop, bereid om het raadsbesluit uit te voeren. Met zijn rechterhand maakt hij een zegengebaar. De derde gestalte buigt zich naar de anderen toe, zijn hand rust op de tafel, als wil hij het besluit bevestigen en bezegelen. Of klopt deze derde op tafel alsof hij wil zeggen: dit moet dan concreet worden? In ieder geval kennen we de heilige Geest uit de Schrift als de drijfveer dat liefde wordt gedaan.
Sommigen zien de Zoon rechts in beeld – groen en 'aards' gekleed, wachtend op het woord van de Vader en de Geest, die rood gekleurd (het goddelijk vuur). In oogcontact met de Vader zegent Hij de kelk en de Zoon is bereid die aan te nemen. Weer anderen zeggen dat al die beschrijvingen te ver gaan. Wat getoond wordt is de volledige overeenstemming tussen de drie goddelijke personen in hun eenheid en verscheidenheid.
'Tegen de wrede haat'
Andrej Rubljev heeft deze icoon in het Drievuldigheidsklooster Sagorsk bij Moskou geschilderd. Dit klooster werd door de heilige abt Sergius in de 14de eeuw gesticht: in een tijd van grote politieke verwarring en onrust in Rusland moest het uitdrukkelijk als vredesmonument werkzaam zijn. De Drievuldigheidsicoon, dat beeld van diepe eenheid, moest de wrede haat overwinnen, die de eenheid onder de mensen altijd weer teniet doet.
Ook vandaag is er in onze wereld nog altijd haat en geweld. Daartegenover staat het perfecte beeld van die drie goddelijke Personen, sinds eeuwen sterk uitnodigend tot eenheid en vrede. Deze icoon heeft nog altijd die aanstekelijke kracht. Ook al is en blijft die Drie-eenheid een mysterie, we worden uitgenodigd te geloven in die goddelijke liefde.
Jan Verheyen, pastoor-deken
