Homilie zondag 27 september 2026 - Zorg voor de schepping
Beste mensen,
Wat hebben de veldleeuwerik, de teunisbloem en het kleine beeld van Sint Antonius van Padua aan de voet van de veldkapel op de campagneaffiche van Ecokerk (voorblad boekje) met elkaar te maken? Samen brengen ze ons op een symbolische manier binnen in het verhaal van de mens die zijn plek hier op aarde herontdekt.
In zijn “boodschap over de zorg voor de schepping van 2025” herinnerde paus Leo XIV eraan dat alle mensen geroepen worden om ‘behoeders van Gods werk te zijn’.
Hij nodigde uit tot een innerlijke ommekeer: opnieuw kunnen zien dat de schepping een gave en een wonder is, dat het leven gedragen wordt door liefde, dat ook mensen die liefde uitstralen in tedere zorg voor de aarde, voor de ander en voor zichzelf.
Een ontvankelijke houding ten opzichte van de natuur vinden we in de christelijke traditie terug bij mystici zoals Antonius van Padua, een tochtgenoot van Franciscus van Assisi, en die bij velen nog gekend is als de patroon van de verloren voorwerpen. Origineel ging het bij Antonius niet zozeer om een verloren sleutelbos, portefeuille of smartphone, maar om de zoekgeraakte band met het wezenlijke en met de levengevende werkelijkheid waartoe we behoren. Hier sluit hij naadloos aan bij onze eigen tijd. Wat zijn wij mensen in de huidige samenleving allemaal kwijtgeraakt? En wat dreigen wij verder nog te verliezen?
Zo komen we bij het beeld en het lied van de leeuwerik. Paus Franciscus is in de encycliek “Laudato Si” scherp voor het menselijk handelen dat de oorzaak is van het verdwijnen van duizenden planten- en diersoorten. Ook het lied van de leeuwerik - verkozen tot vogel van het jaar 2026 - is zeldzaam geworden op ons Vlaamse platteland. Daar waar het gezang ruim een eeuw geleden zelfs hoorbaar was boven het kanongebulder in de Westhoek - aldus de tekst van het gedicht 'In Flanders Fields' - doofde het uit samen met een eeuwenoude landbouwtraditie van kleinschalige akkers omzoomd met hagen en bloemenranden. Voor wie het nog herkent, roept de sprankelende, jubelende zangvlucht van de leeuwerik pure nostalgie op. Tegelijk legt het een verlies en een gemis bloot. Wie de taal van de schepping kan lezen, herkent dat de nood hoog is.
De veldkapel staat symbool voor rust, rust als verzet. Als we in onze samenleving richting een 24/7-economie worden gejaagd, waarin (zondags)rust overboord wordt gegooid, als alles wat niet (markt)productief wordt geacht als tijdverspilling wordt gezien, als luiheid enkel als zonde wordt benoemd, als stilte met uitsterven bedreigd wordt, als het wereldnieuws met zijn oorlogen en klimaatrampen ons aanmoedigt om in angst- en overlevingsmodus te gaan, dán wordt stilvallen een vorm van verzet.
Er zijn in Vlaanderen mensen en groepen die biddend en mediterend ervaren wat stilte kan betekenen en teweegbrengen. Kloosters en bezinningshuizen bieden het kader bij uitstek om samen de stilte in te gaan. Kapelletjes en kerken vormen nog steeds bakens in ons landschap waar natuur en volksdevotie kunnen samenkomen. Maar ook in de publieke ruimte komen mensen samen in stiltecirkels. Het energieveld dat zo te midden van drukte en onrust gecreëerd wordt, is voelbaar.
Tenslotte: het schouwspel van de teunisbloem. Wie zette zich op een zomeravond ooit al eens bewust neer om te zien hoe de knoppen van de teunisbloem zich tot bloemen ontvouwen? De volgende dag verwelken ze, maar ’s avonds in de schemering gaan weer nieuwe bloemen open aan dezelfde stok, en dat maandenlang. Wij kennen Sint-Teunis als de volkse benaming van Sint Antonius Zoersel (of Brecht vroeger). De naam van de Teunisbloem is afgeleid van de heilige Antonius van Padua, omdat de plant traditioneel begint te bloeien rond diens naamdag op 13 juni. Teunisbloemen zijn bij de eerste planten die grond na brand, verstoring of kaalslag gaan koloniseren en beschermen. Ze zijn daarom een symbool voor nieuw leven en herstel in tradities op het noordelijk halfrond, waar ze als ‘vuurkruiden’ worden bestempeld. De zaaddoos bevat circa tweehonderd zaadjes waaruit een kostbare medicinale olie wordt gewonnen. Teunisbloemen groeien in onze contreien langs straatranden, spoorbanen en op open voedselarme plaatsen. Sommige mensen vinden hen ook terug in hun tuin. Elke plek waar een teunisbloem tot bloei komt, kan een rituele plek zijn om alleen of met anderen verwondering, troost en verbinding te ervaren in tijden van ecologische neergang.
Onze tijd is bij uitstek een tijd voor schepping. De ecologische bekering waartoe Laudato Si' oproept, is uiteindelijk ook een appèl om in actie te komen. De tijd van vandaag is geen tijd voor berusting of wanhoop. Elke tijd is een tijd voor schepping. Een creatieve tijd. Zoals elke generatie, worden we geroepen om als medescheppers aan het werk te gaan in onze wereld. Want uit actie wordt hoop geboren. Samen met Ecokerk willen we er verder actief aan werken.
Het moge zo zijn …
