Heilige Jozef, bruidegom van de H. Maagd Maria

Door zijn afstamming staat Jozef in de geslachtslijst van koning David (Mt. 1, 1-17), en daarom wordt Jezus, omwille van een volkstelling onder keizer Augustus (Lc. 2, 3) geboren in Bethlehem, de stad van David, maar de macht en de invloed van deze koning was reeds lang uit de familie verdwenen. Wat ben je met een beroemde voorvader als je zelf machteloos bent en leeft onder Romeinse bezetting? Jozef en zijn verloofde Maria waren eenvoudige, vrome mensen. Zij behoorden tot de zogenaamde kring van de ‘anawim’, de zogenaamde ‘armen van Jahweh’. Mensen die erop vertrouwen dat God zijn volk niet in de steek laat. Het evangelie tekent Jozef met zijn koninklijke afkomst als een rechtvaardig mens, trouw, toegewijd en gewetensvol ten opzichte van Maria, zijn bruid, en met grote zorg vervuld voor het kind Jezus.

Jozef werd een voorbeeldgelovige nadat hij doorheen een crisis was gegaan van twijfel en onzekerheid. Hij zat met vragen. Van wie is het kind? Jozef voelt zich uitgesloten en uitgeschakeld. Er steekt zoveel in die bondige zin van Matteüs: ‘Omdat Jozef, haar man, rechtschapen was en haar niet in opspraak wilde brengen, dacht hij eraan in stilte van haar te scheiden.’ (Mt. 1, 19-20) Hoe fijngevoeliger iemand is, hoe meer pijn hij voelt. Door zelf tactvol te willen zijn en de medemens te sparen, kun je zelf op onbegrip stoten. Door anderen niet in opspraak te brengen, geraak je soms zelf in opspraak. Jozef was een rechtschapen man.

Deze kwaliteit staat in het evangelie van Matteüs heel hoog aangeschreven. ‘Gerechtigheid’ is een sleutelwoord bij Matteüs. De wereldse mens vindt dat wie rechtvaardig is, het niet ver zal brengen. Toch steekt diep in elke mens waardering voor wie rechtschapen en rechtgeaard is. De rechtschapenheid van Jozef bestond hierin dat hij van de ene kant zijn naam niet wilde geven aan het kind van wie hij de vader niet kende en van de andere kant Maria niet in opspraak wilde brengen door haar voor het gerecht te dagen, wat de Wet hem veroorloofde (Deut. 22, 20). De rechtschapenheid van Jozef hield in dat hij met het oog van God naar Maria wou kijken en naar het leven dat zij droeg.

Na de vlucht naar Egypte vestigt het gezin zich in Nazareth, waar Jozef werkzaam was als timmerman, wat wijst op een eenvoudige levensstaat ondanks zijn afkomst.

Al is Jozef niet de lijfelijke vader van het kind, hij beseft dat hij als pleegvader een invloed zal hebben op het kind. Jezus zal immers de stempel dragen van Jozef. Hij zal van hem leren. Door Jozef zal Jezus eveneens groeien in rechtschapenheid. Hij gaat de geschiedenis in met de naam van zijn vader en diens beroep. ‘Jezus, is Hij niet de zoon van de timmerman?’, smaalden de inwoners van Nazareth (Mt. 13, 55).

Na die beginjaren vernemen we niets meer van Jozef, die bij het openbaar optreden van Jezus waarschijnlijk al was overleden. In het proto-evangelie van Jakobus, een apocrief geschrift dat handelt over de kindsheid van Jezus, vinden we de voorstelling dat Jozef reeds een oude man was toen hij zich verloofde met Maria. Dit lijkt me echter nogal onwaarschijnlijk gezien de opdracht die hij krijgt van Godswege om te zorgen voor Maria en het kind Jezus (Mt. 2, 19-23).

Jozef zorgde voor diegenen die hem werden toevertrouwd. Hij geeft ons een voorbeeld in het hoeden en het zorg opnemen voor anderen. En daarmee is Jozef ook de beschermer van de Kerk bij uitstek: de Kerk aan wie het geheim van de menswording is toevertrouwd, zoals indertijd aan Jozef. Daarmee heeft Jozef een plaats gekregen in de heilsgeschiedenis als pleegvader en behoeder van het heilige dat in Maria is verwekt, Gods Zoon, die gekomen is om de wereld te verlossen.

Paus Franciscus heeft dan ook beslist dat ‘de heilige Jozef, echtgenoot van Maria’ vermeld moet worden in het eucharistisch gebed, samen met Maria, de moeder van de Heer.

Jan Verheyen, pastoor