Paus Franciscus focust naar aanleiding van de Werelddag voor Migranten en Vluchtelingen van 27 september op het lot van internally displaced persons, ontheemden in eigen land. Vorig jaar waren 50,8 miljoen mensen op die manier ontworteld, het dubbel van het aantal vluchtelingen. Het Internal Displacement Monitoring Centre (IDMC) betreurt in Tertio 1.075 van 16/09 dat er geen Internationale dag voor Ontheemden bestaat.
Het verschil tussen ontheemden en vluchtelingen is dat ze in eigen land blijven. Doordat ze geen internationale grens oversteken, vallen ze niet onder de bescherming van het internationale vluchtelingenrecht. Ze blijven burgers van hun eigen land en zijn voor hun bescherming aangewezen op dat land, wat niet altijd voor de hand ligt.
Paus Franciscus beklemtoont in zijn boodschap dat de gevoelens van onzekerheid die de Covid-19 pandemie heeft veroorzaakt, in het leven van ontheemden een constante zijn en dat de drama’s waarmee ontheemden worden geconfronteerd, door Covid-19 nog worden versterkt. Wanneer we over migranten en ontheemden praten, stoppen we al te vaak bij de statistieken, waarschuwt de paus. “Enkel door hen te ontmoeten, kunnen we echt meer over hen te weten komen.”
Ook onze gewesten werden ooit met het fenomeen van internally displaced persons geconfronteerd: in de zestiende eeuw toen de godsdienstoorlogen in de Lage Landen zowel protestanten als katholieken ontwortelden. De toplaag van de samenleving liet hierover sporadisch egodocumenten na, maar de plattelandsbevolking bleef in grote mate buiten beeld.
“Jezus Christus, gedwongen te vluchten” is inmiddels de zevende boodschap van Paus Franciscus naar aanleiding van de Wereldddag van Migranten en Vluchtelingen. In zekere zin waren Jezus, Maria en Jozef internally displaced persons binnen het overkoepelende Romeinse Rijk. Het heilig land was destijds een vazalstaat van Rome, dat Egypte al in 30 voor onze tijdrekening had ingelijfd.
