In de vroege kerk was het zich bestrooien met as een ritueel waarbij publieke zware zondaars boete deden om achteraf opnieuw opgenomen te worden in de geloofsgemeenschap. Sinds de elfde eeuw werden alle gelovigen uitgenodigd om zich bij het begin van de vasten te tekenen met een askruisje. Een ritueel met rijke betekenis.
As als teken van ons broos bestaan
Op de eerste pagina van de Bijbel lezen we dat God de mens schiep uit het stof der aarde (Genesis 2, 7). Uit stof zijn we allen gemaakt. Tot stof keren we allen terug. Niemand van ons is onsterfelijk. Van één iets zijn we zeker: er komt ooit een einde aan ons menselijk bestaan. Deze boodschap doet ons beseffen hoe broos we allen zijn en nodigt ons uit tot nederigheid en bescheidenheid. Hoe relatief is alles waarmee we ons leven vullen: ooit komt aan alles een einde. De vasten herinnert ons aan de vergankelijkheid van ons bestaan en daagt ons uit na te gaan wat uiteindelijk belangrijk is in het leven. De verdroogde palmtakken van het voorbije jaar worden tot as verbrand. Met deze as ontvangen wij een askruisje. De voorganger zegt: ‘Gedenk, o mens, dat ge van stof en as zijt en tot stof en as zult wederkeren’. Normaliter tekent de voorganger een kruisje met as op het voorhoofd. Soms strooit hij de as op de kruin als teken van nederigheid: we buigen het hoofd.
Het is niet omdat wij ons bewust zijn van de vergankelijkheid van ons menselijk bestaan, dat wij ons lichaam zouden minachten of verwaarlozen. Integendeel, wij hebben niet een lichaam, we ZIJN ons lichaam. Dit maakt ons tot de unieke mens die we zijn. Wij bewonen ons lichaam als ons huis. In dit broos en vergankelijk bestaan komt ons verhaal met God tot leven. De Geest woont in elk van ons.
As als teken van bekering
Wanneer de profeet Jona de stad Nineve oproept zich te bekeren, staat de koning op, trekt een boetekleed aan en gaat zitten in het stof, als teken van bekering. Hij roept alle inwoners op hetzelfde te doen. Hij roept een vastentijd uit. ‘Toen God zag, zo lezen wij bij de profeet Jona, wat zij deden, kreeg Hij spijt van het onheil waarmee Hij hen bedreigd had en bracht het niet ten uitvoer’ (Jona 3, 10).
Wanneer wij christenen bij het begin van de vasten ons tekenen met een askruisje, is dit een teken van bekering. We zijn er ons van bewust dat we niet altijd de juiste weg volgen. We schieten tekort tegenover God en tegenover elkaar. We hebben nood aan een ommekeer. We zijn bereid anders te gaan leven en afstand te nemen van alles wat ons van God en de medemens verwijdert. Soms zegt de voorganger bij het uitdelen van het askruisje: ‘Bekeer je!’ We willen werk maken van een nieuwe levensstijl.
We worden opgeroepen afstand te doen van onze IK-zucht. IK wil de grootste zijn (hoogmoed). IK wil de rijkste zijn (hebzucht). IK wil de eerste zijn (heerszucht). Johannes de Doper zegt: ‘IK moet kleiner, HIJ moet groter worden’ (Johannes 3, 30).
As als teken van nieuw Leven
In de middeleeuwen en in sommige ontwikkelingslanden tot op vandaag worden de stoppels stro, die na de oogst op het land achterblijven, in brand gestoken en in de aarde ingeploegd. As maakt vruchtbaar.
De vastentijd staat niet op zich, maar is de voorbereidingstijd op Pasen. We bereiden ons voor op het nieuwe Leven dat ons met Pasen wordt aangezegd.
Veertig is in de Bijbel de tijd die nodig is om iets nieuws te beginnen. Noach verblijft veertig dagen en veertig nachten in de ark: de tijd die God nodig heeft om zich een nieuwe aarde te scheppen. De tocht van het joodse volk door de woestijn duurt veertig jaar: de tijd die het joodse volk nodig heeft om te beseffen hoe het volk van God kan worden. Veertig jaar is David koning over het joodse volk: de tijd die hij nodig heeft om in te zien hoe hij in Gods Naam koning kan zijn. Jezus trekt zich veertig dagen terug in de woestijn: de nodige tijd om te ontdekken wat God van Hem verwacht. De vasten of de veertigdagentijd is aldus de tijd die we ook als christen nodig hebben om los te komen van de oude mens en met Pasen samen met Jezus op te staan tot nieuw Leven.
Hoe we kunnen leven als nieuwe mensen, lezen we in de Bijbel. Een leven in Jezus’ spoor is een vruchtbaar leven. Een leven van breken en delen dat nieuw Leven mogelijk maakt. Soms zegt de voorganger wanneer hij het askruisje aanbrengt: ‘Bekeer u en geloof in de Blijde Boodschap.’ Of ‘Zet je hart open voor het nieuwe Leven dat Jezus ons in het evangelie voorleeft.’
Dat het in de veertigdagentijd gaat om nieuw Leven is ook duidelijk in de projecten van Broederlijk Delen, die ons in de vasten voorbereiden op Pasen. Wat we uitsparen door te versoberen en delen met landen in het Zuiden geeft hen de kans op te staan uit benarde situaties. Het biedt hen de kans hun eigen leven in handen te nemen en samen met partners wereldwijd mee te bouwen aan een menswaardige wereld.
Met Pasen ontsteken we vuur van nieuw Leven: Licht in een duister bestaan. Moge dit vuur ons blijvend inspireren!
