Net zoals priesters en religieuzen vroeger naar de missies trokken, moeten we als Kerk vandaag het digitale bisdom verkennen, waar jongeren massaal aanwezig zijn, maar waar ook andere generaties zijn, zoals ouders van vormelingen en ook ouderen”, zegt Sofi Van Ussel, directeur van Kamino. “Zoals Rome het de voorbije zomer zei op het Jubileum van de Influencers: ‘digitaal’ gaat niet over een tool, maar over een missie.”
Ilse Van Halst
“Digitale pastoraal gaat niet over het digitaliseren van wat we vandaag kennen,” legt Sofi met de nodige nadruk uit, “maar over het begrijpen van die cultuur, net zoals een missionaris vroeger in de missies eerst de taal leerde, zich de cultuur van de lokale bevolking trachtte eigen te maken, hun rituelen probeerde te doorgronden …, om vervolgens vandaaruit over Christus te kunnen spreken. Het gaat met andere woorden niet over het overzetten van bestaande concepten, zoals het online streamen van een eucharistieviering, maar over wat die digitale cultuur van ons als medewerkers in de Kerk vandaag nieuw nodig heeft om in die digitale ruimte aanwezig te zijn.”
Ontmoeting
“Zoals een missionaris zich de cultuur van zijn missiegebied eigen maakte, zo moeten wij vandaag die digitale cultuur, waarvan jongeren een belangrijke doelgroep zijn, trachten te verstaan, om hen in hun eigen cultuur te ontmoeten. Want ook in die digitale wereld gaat het altijd fundamenteel over ontmoeting, en over hoe die digitale ontmoeting de mogelijkheid opent op een fysieke ontmoeting en een authentieke dialoog. Geloof staat immers nooit op zichzelf, het is altijd gericht op de ander, op een collectief wij,” stipt ze aan. “Het gaat dus over een brug tussen het fysieke en het digitale en omgekeerd. Rome vraagt met andere woorden dat elk evenement in de fysieke pastoraal een digitale component heeft, en dat een post in de digitale ruimte leidt tot een fysieke ontmoeting. Aan digitale pastoraal doen betekent ‘on-live’ zijn, als in: je bent online en tegelijk ben je live.” Ze neemt haar smartphone vast om te tonen hoe ‘onlive’ wij tweetjes in het gesprek bezig zijn: “Terwijl wij hier tegenover elkaar aan tafel zitten te praten, maak ik een foto die ik post, met de boodschap dat ik een interview geef en dat iedereen dat binnenkort kan lezen in Relevant.”
Meteen wijst Sofi erop dat het digitale de vertrouwde pastorale relatie omdraait. “Vroeger kwamen mensen naar de kerk op het moment dat de pastoor tijd voor hen had, lees: op zaterdag om 17 uur of om zondag om 11 uur. In de digitale wereld moeten we er als Kerk zijn wanneer de mensen tijd voor ons hebben, om 21 uur ’s avonds of om 3 uur in de ochtend. Kortom, 24 op 24 en 7 op 7. Dat brengt talloze uitdagingen met zich mee, denk alleen al aan de beschikbaarheid van medewerkers.”
Via
Als directeur van Kamino weet Sofi waarover ze praat. Met het jongerennetwerk wil ze een weg naar spirituele ontwikkeling aanreiken, met lokale activiteiten, maar ook online met de speciaal daartoe ontwikkelde chatbot Via. “Die digitale pastoraal 24 op 7 vraagt in de eerste plaats om te luisteren, om aanwezigheid: jij hebt een vraag? Wel, we zijn er, en we luisteren. Dan volgt een eerste laagdrempelig antwoord, dat kan leiden naar meer, in het beste geval naar een fysieke ontmoeting. Daarom heet onze chatbot ook ‘Via’: we zijn op weg met jou. Via, want de chatbot is geen mens en vervangt geen mens.”
Opgepast!
Daarmee haalt ze meteen een van de risico’s van die digitale wereld aan. “Digitale tools willen je soms doen geloven dat je met een persoon chat, maar artificiële intelligentie (AI) is geen persoon die contact met jou zoekt, het is een algoritme, ontworpen in de high tech wereld om je in een bepaalde richting te sturen. Je blijft dus best kritisch. De open AI-bronnen op internet voeden zich met al wat er aan content te vinden is op het wereldwijde web, ook radicaliserende content. Dat wilden we met onze chatbot absoluut vermijden. Alle bronnen waarvan hij gebruik maakt, zijn door ons gecontroleerd, zoals de teksten van sociale leer, Laudato Si’, brieven van de pausen, teksten vanuit de synode …”
Godsgeschenk
Dat een en ander een gigantische uitdaging is, is een open deur intrappen. “We maken deel uit van een Kerk in een afbouwscenario, met medewerkers die vermoeid en uitgeblust zijn, en plots komen er jongeren ons uitdagen: ‘hé, kunnen jullie er zijn voor ons?’ Dat is een godsgeschenk!”, meent Sofi, stralend van enthousiasme. “We moeten enerzijds zorgen voor een kwalitatief aanbod, dat duurzaam is. We moeten inzetten op safeguarding of veiligheid zowel op het vlak van technologie, als inhoud, spiritualiteit als ontmoeting … We moeten proactief denken: welke vragen kunnen er morgen komen en hoe kunnen we ons daarop voorbereiden, én tegelijk, welke vragen lopen er ondertussen elke dag binnen en verdienen onze aandacht.” Gedreven vervolgt ze: “Het gaat over beter doen wat we hebben, maar ook over experimenteren en bijgevolg ruimte laten om te mislukken, over openstaan voor het onbekende, ook al schuurt dat soms, en over er steeds opnieuw radicaal voor gaan, met één doel voor ogen: Christus centraal zetten. Ik heb Jezus nooit horen twijfelen om te handelen. En dat vraagt hij van ons ook.”
De Kerk wordt wel eens vergeleken met een tanker, die slechts log en traag voortbeweegt en van koers verandert. Op digitaal vlak is het nog pionieren. Hebben we als katholieke Kerk de trein gemist? “Neen,” klinkt het overtuigd, “wel moeten we schakelen van een boemeltrein naar een TGV, en dat niet zozeer voor de snelheid, als wel voor de kwaliteit. Jongeren, en al wie op ons digitale pad komt, verdienen het beste van wat de Kerk te bieden heeft. Aan een nieuw model van een TGV sleutelen de beste ingenieurs, dat verdient het digitale bisdom ook. Het moet authentiek én professioneel zijn. Dat vereist bekwaamheid, investering, vorming, financiële steun, externe expertise en veiligheid. Dat laatste is fundamenteel. Het mag geen goedkope zieltjeswinnerij zijn.”
Jongeren van Kamino werken momenteel samen met pastoor Bart Paepen uit Antwerpen en medewerkers van de werkgroep Influencing en Vorming van De Diocesane Diensten uit Antwerpen om een platform uit te rollen dat katholieke kanalen bundelt. “De digitale wereld kent geen grenzen, dus zoeken we partners om de transitie naar het digitale waar te maken. Zoals in elke transitie heb je early adapters, maar het gaat wel over een samenverhaal ten dienste van de Kerk in het Nederlandse taalgebied. Doel is de handen in elkaar te slaan, met de Vlaamse Kerk, met religieuzen, met andere partners om het brede spectrum van de christelijke spiritualiteit te ontsluiten en die meerstemmigheid zichtbaar te maken.”
Naar een digitaal bisdom
Sofi verwijst naar de synode in Rome, waarover net over dit digitale avontuur sterk is nagedacht (in werkgroep 3). “Wat houdt het in als een synode stelt dat het digitale een continent of een bisdom is? Dat gaat veel verder dan wat filmpjes maken. Het gaat over veiligheid, over verantwoordelijkheid, … En betekent het dan ook dat het kerkrechtelijk een plek krijgt? Het vraagt om op een andere manier naar de werkelijkheid te kijken, niet langer met de bril van het verleden.”
“Hey, kunnen jullie er zijn voor ons?”
En dat gebeurt volop. Trots kondigt Sofi aan dat de derde editie van het digitale congres dat Porticus organiseert in samenwerking met het Dicasterie voor communicatie van het Vaticaan dit najaar in ons land zal plaatsvinden. Porticus is tevens initiatiefnemer van Digital Youth Faith Initiatives, die aan digitale innovatie doen in de Kerk, vooral naar jongeren, in een lerend netwerk, met financiële ondersteuning en wetenschappelijk onderzoek. “Bedoeling van het congres is te leren aan elkaar over die digitale pastoraal: pioniers samenbrengen om samen richting te geven aan dat digitale bisdom, spirituele voeding geven, trends detecteren, (externe) professionelen aantrekken en toerusten, waken over de veiligheid …”, duidt Sofi.
Influencers van hoop
Hoopvol besluit ze: “Binnen die Digital Youth Faith Initiatives zijn we als Kamino aanwezig met ons project Influencers van hoop, ter ondersteuning en begeleiding van katholieke influencers. Samen schrijven we vandaag volop aan het digitale verhaal, vanuit het vaste geloof dat we als Kerk ook daar iets te bieden hebben. Het ís mogelijk.”
Lees meer in ‘Relevant’, het magazine van het bisdom Antwerpen.
Abonneren kan via relevant@idecommedia.be
of via de klantenservice Idecom Media voor Relevant 09 296 20 26.
Een abonnement kost 45 euro. Een los nummer kost 15 euro.
