Het feest van Pinksteren herinnert er ons aan dat de kerk op de eerste plaats niet het resultaat is van menselijke planning en organisatie, maar haar oorsprong vindt in een initiatief van God zelf, die ons zijn Geest zendt om het werk van Jezus in deze, onze wereld verder te zetten.
Hoe waar ook, toch staat de kerk steeds opnieuw voor de uitdaging te zoeken hoe ze haar verhaal vertalen kan in een snel evoluerende samenleving.
Daarom is in het bisdom Brugge een denkproces opgestart, dat zich hopelijk tegen 2030 vertalen zal in een nieuw project ‘Kerk van knooppunten’.
Het lijkt ons zinvol in deze Pinkstertijd het ontwerp even te schetsen.
Parochies, federaties, pastorale eenheden
Onnodig te zeggen dat het parochielandschap de laatste jaren enorm is veranderd.
Sinds eind de jaren 90 werd werk gemaakt van federaties. Federaties zijn een verzameling van parochies, die elk hun zelfstandigheid behouden, maar bereid zijn over het muurtje te kijken op zoek naar eventuele samenwerking. In oktober 1997 werd een diocesaan plan voorgesteld van 92 federaties.
Sinds 2015 wordt werk gemaakt van pastorale eenheden. Een pastorale eenheid is ook een verzameling van parochies, maar elke parochie verliest zijn zelfstandigheid. Aldus vormt elke pastorale eenheid een nieuwe parochie. Op dit moment is de vorming van een 60-tal pastorale eenheden een feit.
Nieuwe uitdagingen
In 2023-2024 werden luistergesprekken over de toekomst van de parochiepastoraal georganiseerd, zowel met vrijgestelden als vrijwilligers binnen de parochie-pastoraal. Uit de reactie bleek dat de pastorale eenheden niet het passende antwoord zijn op de uitdagingen van de kerk van morgen. Een kerk die service blijft bieden op elke plaats waar vroeger ooit een parochie was, lijkt niet langer houdbaar en misschien ook niet nodig. In plaats van overal kerk te zijn (kerk als bodembedekker) lijkt het beter op voldoende plaatsen een pastoraal uit te bouwen om christen te worden en christen te zijn. Op de theologisch-pastorale studiedag van 17 november 2024 werd aan al wie op vandaag pastorale verantwoordelijkheid draagt binnen de parochiepastoraal een eerste ontwerp van een kerk van knooppunten voorgesteld. Het was de bedoeling dit project verder met de achterban te bespreken. Op dit moment wordt op basis van alle reacties het project verder verfijnd.
Kerk van knooppunten
Een kerk van knooppunten zet in op een beperkt aantal levendige geloofsgemeenschappen en op hun onderlinge verbinding. Aldus vormt zich een pastoraal netwerk. Men denkt aan een 20-tal knooppunten. In elk knooppunt behartigt een pastoraal team, dat bestaat uit vrijwilligers en vrijgestelden, alle facetten van de parochiepastoraal: liturgie, catechese , diaconie en gemeenschapsopbouw. Het is de bedoeling dat elke gelovige in zijn regio zo’n knooppunt kan vinden.
De kerk in ons bisdom echter is groter en rijker dan de knooppunten. Er zijn de kloostergemeenschappen, bedevaartsoorden, jongerenkerken, diaconale projecten, devotieplaatsen, ... Ze worden allemaal meeopgenomen in het grote netwerk.
Een kerk met knooppunten heeft de bedoeling het gelovig leven aan de basis te verruimen en te verdiepen. Leesgroepen, bezinningsgroepen, Bijbelgroepen, gebedsgroepen, … vormen de voedingsbodem van gelovig leven. De vele vormen van gelovig leven thuis, op school, in zorginstellingen en sociale organisaties, … vormen een onmisbare schakel in het geheel.
Organisatie
Het beleid beschouwt 2030 als een kantelmoment. Vanaf deze datum zal het nieuwe project stapsgewijs uitgebouwd worden.
Er zijn echter nog veel vragen en onduidelijkheden.
Wie staat in voor de verschillende deelopdrachten van een parochie (liturgie, verkondiging, dienstbaarheid, gemeenschapsopbouw)?
Hoe en waar worden de verschillende vrijgestelden, teamleden en vrijwilligers ingezet?
Hoe bereiden we mensen voor op deze aanpassing (stappenplan)?
Welke impact heeft het nieuwe project op de huidige VZW-structuren?
Hoe vertaalt zich dit alles juridisch?
Om op al deze vragen een antwoord te vinden zijn binnen het bisdom vijf werkgroepen opgestart, die elk één facet opvolgen. Elke werkgroep is samengesteld uit acht à tien personen, waarvan de grote helft mensen uit het werkveld.
In elk decanaat is een decanaal team opgestart, bestaande uit vrijgestelden en vrijwilligers. Het is de bedoeling in onderling overleg te zoeken hoe een kerk van knooppunten zich het best ontplooit.
Op het niveau van het bisdom is een pastorale raad opgestart met de bedoeling met zoveel mogelijk mensen uit verschillende achtergronden het proces voor te bereiden.
Boeiende uitdaging
Het project ‘Kerk van knooppunten’ wordt een synodaal proces. In dialoog en overleg met velen wordt werk gemaakt van een nieuw kerkmodel, aangepast aan de noden van vandaag en morgen.
Mag ik jullie vragen dit proces met jullie gebed te begeleiden: moge de Geest ons blijvend inspireren!
Renaat Desmedt
