De parabel die Jezus in het evangelie van deze zondag vertelt, bestaat uit twee delen. Het eerste deel eindigt met de merkwaardige handelwijze van de landeigenaar, die aan allen een gelijk loon laat uitbetalen. Het tweede deel brengt de verontwaardigde reactie van de arbei-ders van het eerste uur, die eigenlijk ook wel de gevoelens vertolken van al wie deze parabel beluistert. Het hoogtepunt volgt in het verrassende antwoord van de heer: ‘Vriend, ik doe u toch geen onrecht?’. Strikt juridisch is zijn handelwijze niet onrechtvaardig. De werkers van het eerste uur ontvangen het overeengekomen bedrag en allen krijgen een normaal dagloon. Zijn handelwijze is wel psychologisch irriterend, doordat hij de laatsten onder de ogen van de eersten laat uitbetalen.
De echte verklaring komt pas helemaal op het einde: ‘Zijt ge kwaad, omdat ik goed ben?’ Letterlijk staat er: ‘Is uw oog slecht, omdat ik goed ben?’ Het oog openbaart de gesteltenis van het hart. We mogen dus vertalen: ‘Is je hart afgunstig, omdat ik goed ben?’ In dit ant-woord van de landeigenaar horen we God zelf spreken. De goede verstaander wist dit al van-af het begin. Een grootgrondbezitter gaat immers niet zelf naar de markt om arbeiders in te huren, maar stuurt zijn rentmeester, en zeker huurt hij geen arbeiders meer als de werkdag bijna om is. Maar het gaat over God, en die doet nu eenmaal anders. Die laat zich vooral niet leiden door strikt juridische overwegingen, maar door goedheid die veel verder reikt, en die ook wat anders is dan soevereine willekeur. Bij God kan je geen verdiensten laten gelden. God geeft in goedheid aan ieder wat hij nodig heeft.
Met de arbeiders van het eerste uur wordt de landeigenaar het eens voor een denarie per dag. Dat was een normaal, rechtvaardig dagloon. Aan de arbeiders die later beginnen, noemt de landeigenaar geen bedrag. Hij belooft hun te geven ‘wat billijk is’. In het Grieks staat er dikaios. Dat woord verwijst naar het bijbelse begrip ‘gerechtigheid’, en dat is heel wat an-ders dan ons modern westerse begrip ‘rechtvaardigheid’.
Rechtvaardigheid is gebaseerd op het principe ‘voor wat hoort wat’. De prestatie wordt ge-meten en beloond. Zo hoort het volgens de arbeiders van het eerste uur, en daarom vinden zij de handelwijze van de landeigenaar onrechtvaardig. Maar als er rechtvaardig wordt gehan-deld, betekent dat nog niet dat er ook gerechtigheid is gedaan. Gerechtigheid is immers niet gebaseerd op uiterlijke normen of meetbare prestaties. Gerechtigheid is gericht op het goe-de, op levenskansen voor élke mens. Gerechtigheid doen betekent: zo leven dat de ander er beter van wordt. Bijbelse gerechtigheid vraagt gulheid, mateloze goedheid.
Gerechtigheid gericht op het goede: daar is het ook Jezus om te doen in de parabel. ‘Ben jij jaloers omdat ik goed ben?’ vraagt de landeigenaar aan een van de arbeiders van het eerste uur. God laat zich leiden door goedheid. Hij houdt van ieder mens evenveel. Het levenslot van alle mensen gaat Hem ter harte. Hij wil dat ieder mens, zonder uitzondering, volop le-venskansen krijgt. Daarom krijgt elke arbeider in de parabel een volledig dagloon uitbetaald.
Gerechtigheid is in de Bijbel op de eerste plaats een eigenschap van God. ‘De Heer is nabij, Hij zal zich erbarmen’, zegt Jesaja in de eerste lezing. Niet het recht van de sterkste – van de meest succesvolle, van de best presterende – geldt bij God, maar het recht van eenieder en dus van de zwaksten eerst. De God van de Bijbel luistert naar de noodkreet van de arme en draagt zorg voor vluchtelingen en vreemdelingen, voor de weduwe en de wees. De minsten en de laatsten trekt Hij voor om scheefgegroeide verhoudingen recht te trekken. De houding van de landeigenaar in de parabel is daarvan een zeer concrete illustratie. Bovendien belicht deze parabel de houding van Jezus zelf, die vanwege zijn voorliefde voor marginalen en zie-ken, tollenaars en zondaars op zoveel onbegrip stootte bij de weldenkenden van zijn tijd, bij degenen die zichzelf zo ‘rechtvaardig’ vonden. Door deze parabel worden wij, in het voet-spoor van Jezus en van God zelf, tot gulle goedheid uitgedaagd.
Paul Kevers
