‘Een man had twee zonen’. Dat is een bekende bijbelse openingszin. Een bijbelse vader heeft vaak ‘twee zonen’. Denk aan Kaïn en Abel, Ismaël en Isaak, Esau en Jakob, Efraïm en Manasse, de parabel van de verloren zoon... Bijbelverhalen nodigen uit tot herkenning. Het verhaal gaat over mij. Wie van beide zonen ben ik? Heel vaak ben ik ze allebei. Ik herken ze alle twee in mij. Het verhaal verheldert mijn leven, het openbaart mij hoe vaak ik beheerst wordt door tegenstrijdige motieven, verlangens en strevingen. Het laat mij zien voor welke keuze ik sta.
Zo ook de parabel die Jezus in het evangelie van deze zondag vertelt. De ene zoon zegt neen, de andere ja. Bemerk dat de vader niet reageert op de afwijzing van zijn ene zoon. Dat is zeer ongewoon in het licht van de cultuur van het oude Oosten. Daar was het gezag van een vader absoluut en onbetwistbaar. Maar deze vader schept ruimte en vrijheid, ook voor een negatief antwoord. Het komt ook niet op het spreken aan, maar op het doen. De zonen wor-den naar hun daden beoordeeld. De zoon die ja heeft gezegd, maakt zijn woord niet waar. Zo zijn de hogepriesters en de oudsten aan wie Jezus deze parabel vertelde: zij zijn niet tot in-keer gekomen en hebben aan Johannes de Doper noch aan Jezus geloof geschonken. De an-dere zoon krijgt spijt en gaat toch. Hij ‘doet ja’: hij volbrengt de wil van de vader. Zo zijn de tollenaars en de zondaars die wel geloof schonken aan Johannes de Doper en aan Jezus. Zij zullen eerder het rijk Gods binnengaan.
Naar onze daden worden wij beoordeeld: daarover gaat ook de eerste lezing, waarin de pro-feet Ezechiël aan het woord is. Ezechiël trad als profeet op in de Babylonische ballingschap. Daar kreeg hij af te rekenen met allerlei gevoelens en reacties van de ballingen. Zij uitten bijvoorbeeld beschuldigingen aan het adres van God. Ze zeiden: wij moeten onschuldig boe-ten voor de zonden van onze voorouders. ‘De vaders hebben zure druiven gegeten en de tan-den van de kinderen zijn er stroef van’ (Ezechiël 18,2). De profeet gaat nader in op dit pro-bleem. Hij wijst het zojuist aangehaalde spreekwoord af. Een kind wordt niet gestraft voor de zonden van zijn ouders. Alle mensen zijn voor God gelijk. Elke mens is persoonlijk ver-antwoordelijk voor zijn eigen daden (Ezechiël 18,3-20).
Bovendien kan een mens van levenswijze veranderen. Een rechtvaardige kan van de rechte weg afwijken: hij zal sterven. Een onrechtvaardige kan zich bekeren: hij zal leven. Daarover gaat de passage die als lezing is gekozen. Ezechiël zegt tot de ballingen: kom nu niet bewe-ren: ‘De weg van de Heer is niet recht!’. Wees niet zo vlug met beschuldigingen aan het adres van God. Zijn het niet veeleer jullie wegen die niet recht zijn? Is het wel zo zeker dat jullie geen verantwoordelijkheid dragen voor de huidige toestand? Naar jullie daden zullen jullie beoordeeld worden.
In de chaos van de ballingschap pleit Ezechiël voor morele weerbaarheid en ethische ver-nieuwing. Het heeft geen zin te vluchten in jammerklachten en loze kreten. God schept geen behagen in de dood van de zondaar, integendeel, Hij wil het leven. Maar dan moet ieder zijn persoonlijke verantwoordelijkheid opnemen. Kort en krachtig besluit Ezechiël: ‘Bekeer u dus en blijf in leven!’ (zie Ezechiël 18,29-32, de verzen die onmiddellijk op de lezing vol-gen).
Keren we terug naar de parabel van Jezus in het evangelie. We zouden ons nog een derde zoon kunnen voorstellen: een die ja zegt én ook doet wat hij zegt. Die ware Zoon van de Va-der is Jezus. Hij heeft vanaf het begin volwaardig ja gezegd én in vrijheid ten volle de wil van de Vader gedaan – tot het uiterste toe, zie wat Paulus schrijft in de tweede lezing. Zoals Jezus staan ook wij voortdurend voor de keuze. Hij laat ons zien hoe onze keuze altijd zou moeten zijn: ja aan het leven, neen aan de machten van het kwaad en de dood. Uit ervaring weten wij hoe dubbel ons hart kan zijn, hoe vaak onze woorden en onze daden uit elkaar gaan. Wij weten hoe vaak wij neen zeggen en – erger – ‘neen doen’. Maar de kans tot inkeer wordt ons altijd weer geschonken, en naar onze daden zullen wij worden beoordeeld.
Paul Kevers
