Vierde grote etappe in de heilsgeschiedenis van Israël is het koningschap van David. We horen op deze zondag het verhaal van Davids uitverkiezing. Eerder was Saul door de profeet Samuël aangewezen en tot koning gezalfd. Maar het koningschap van Saul is mislukt. Sa-muël mag daarover niet blijven treuren. Hij wordt opnieuw door God gezonden. Hij moet erop vertrouwen dat met Gods hulp altijd een nieuw begin mogelijk is, en daar ook zelf wat aan doen. Hij moet een nieuwe koning zoeken voor Israël, een man naar het hart van God.
Samuël moet er echter voor zorgen, niet dezelfde vergissing te begaan als bij Saul. Toen dacht hij dat wie ‘met kop en schouders boven de anderen uitsteekt’ ook automatisch een goede leider van het volk zou zijn (zie 1 Samuël 9,2; 10,23). Bijna kiest Samuël ook nu de oudste zoon van Isaï: de oudste is de erfgenaam en naar menselijke maatstaven de voor-naamste. Maar dan beseft hij dat hij zich niet mag laten misleiden door uiterlijk voorkomen. Hij moet kijken naar het hart, zoals de Eeuwige zelf. Zeven zonen van Isaï passeren de re-vue, maar ‘geen van hen heeft de Heer uitverkoren’. Samuël wanhoopt niet. Zelfs als mense-lijk gesproken alle mogelijkheden uitgeput schijnen, dan nog kan God een nieuw begin ma-ken. Er blijkt nog een achtste zoon te zijn. Aan wie niemand gedacht heeft, aan die denkt God. De jonge David, die nog niet meetelt en die de schapen hoedt, wordt de nieuwe koning naar Gods hart.
Samuël moet goed leren kijken: ‘Een mens kijkt naar het uiterlijk, maar de Heer naar het hart’. Over goed leren kijken gaat ook de evangelielezing: het lange verhaal over de gene-zing van een blindgeborene. Daarin wordt gaandeweg duidelijk, wie de beste ogen heeft. De Farizeeën zijn ziende blind. De blinde kijkt met de ogen van het geloof. Hij ziet in Jezus het Licht der wereld. Innerlijk legt de blinde een hele weg af. Van oudsher werd dit verhaal ge-bruikt in de doopcatechese. Het laat immers zien hoe iemand tot geloof in Jezus kan komen, en hoe men kan groeien in dat geloof.
De blindgeborene begint met te doen wat Jezus zegt. Hij gaat zich wassen in de vijver van Siloam. (Dit is een bedekte verwijzing naar de doop. Siloam betekent ‘gezondene’. Jezus is ‘gezonden’ door de Vader. Zich gaan wassen in de Siloamvijver betekent dus zoveel als ‘zich onderdompelen in Jezus’.) Doen wat Jezus zegt is een eerste stap op de weg naar het geloof. Vervolgens verhaalt de blindgeborene tot driemaal toe wat er gebeurd is. Hij verkon-digt, legt getuigenis af, onder meer door aan Jezus een aantal namen te geven: ‘de man die Jezus heet’ – ‘een profeet’ – ‘allicht geen zondaar’ – ‘een man die van God komt’. Ten slotte erkent hij Jezus als de Mensenzoon. Hij gelooft in hem en werpt zich voor hem neer. De ogen van de blinde, vooral de ogen van zijn geloof, zijn opengegaan, voortaan is hij een ‘ziener’.
Ondertussen groeit de verblinding van de Farizeeën. Zij zijn onderling verdeeld over Jezus. Die man komt niet van God, want hij onderhoudt de sabbat niet, zeggen de enen. Maar een zondig mens kan toch zulke tekenen niet doen, vinden de anderen. Ironisch genoeg wenden zij zich eerst tot de blinde om hun probleem op te lossen. Vervolgens verhoren zij de ouders en besluiten zij dat Jezus een zondaar is. Ook de blinde moet volgens hen een groot zondaar zijn. Die leest hen zeer gevat de les, maar zij werpen de waarachtige gelovige buiten.
De blindgeborene is geen ‘kind van de duisternis’, geen zondaar, zoals de leerlingen in het begin van het verhaal denken en zoals de Farizeeën tot het einde toe blijven volhouden. Nee, hij is een ‘kind van het licht’, iemand die – om het met de woorden van Paulus in de tweede lezing te zeggen – door zijn gemeenschap met de Heer zelf licht geworden is. Het duister is verdreven: het duister in zijn ogen, maar meer nog het duister in zijn hart. In Jezus heeft hij het ware Licht gezien: iemand die hem niet veroordeelt, maar hem bekijkt met de ogen van God.
Paul Kevers
