In de drie schriftlezingen van deze zondag gaat het over niet-joden die de kring van de gelo-vigen komen verrijken. De eerste lezing is een tekst uit de ‘derde Jesaja’, uit de tijd na de Babylonische ballingschap. Deze profetie betekende een nieuw geluid in het jodendom van die tijd. Vele joden meenden toen dat ze zich angstvallig moesten afsluiten voor vreemde invloeden om zo de eigen gemeente ‘zuiver’ te houden. Volgens de joodse religieuze wetge-ving hadden mensen met een lichaamsgebrek en sommige categorieën van vreemdelingen geen toegang tot de tempel (zie Deuteronomium 23,2-9). Maar volgens de profeet mag ie-dereen zich bij de Enige aansluiten om Hem te dienen en zijn naam te eren. Ook vreemde-lingen, ook mensen met een lichaamsgebrek mogen in de tempel komen bidden en offers opdragen. Hun offers zijn even waardevol als die van de Israëlieten. De tempel van Jeruza-lem kan er alleen maar bij winnen. Hij wordt ‘een huis van gebed voor alle volken’. Die laatste woorden werden door Jezus aangehaald toen hij de kooplieden uit de tempel joeg (zie Marcus 11,17).
Volgens de theologie van Paulus in de tweede lezing zal het geloof van de niet-joden in Je-zus, redding betekenen voor de joden die Jezus in eerste instantie hadden afgewezen. De ‘misstap’ van de joden is een instrument geweest in de bekering van de volken. Het is im-mers omdat de joden de boodschap over Jezus afwezen, dat Paulus zich tot de niet-joden heeft gewend. De bekering van de volken zal nu op haar beurt een instrument zijn in de red-ding van de joden, meent Paulus. Hij hoopt zijn eigen volk ‘tot naijver te prikkelen en er althans enigen van te redden’.
In de evangelielezing trekt een Kananese vrouw Jezus over de streep door haar groot geloof. Zij brengt hem zover dat hij zijn aanvankelijke reserves tegenover niet-joden laat varen. Jezus ging ervan uit dat zijn zending beperkt was ‘tot de verloren schapen van het huis van Israël’. Maar dank zij het geloof van deze vrouw zet hij een stap buiten de grenzen van zijn eigen volk. Jezus was uitgeweken naar het buitenland, naar de streek van Tyrus en Sidon, op de vlucht voor de vijandige houding van de Farizeeën. Zie het verhaal dat onmiddellijk aan de lezing voorafgaat (Matteüs 15,1-20): Jezus had een discussie over ‘ware reinheid’ met Farizeeën en schriftgeleerden. Zij verklaarden Jezus en zijn leerlingen onrein, omdat ze met ongewassen handen aten. Jezus bevindt zich nu in een volgens hen ‘onrein’, heidens gebied. Maar tot zijn verbazing vindt hij daar een groter geloof dan in Israël.
Jezus was aanvankelijk niet geneigd op de vraag van de vrouw in te gaan. Zijn uitspraak over het brood van de kinderen dat niet voor de hondjes bestemd is, klinkt zelfs bepaald grof. Maar de vrouw laat zich daardoor niet uit het lood slaan. Ze heeft onmiddellijk een antwoord klaar. Dat antwoord onderstreept hoe groot haar geloof is, en daarvoor moet Jezus wel zwichten. Deze vrouw speelt een profetische rol in het leven van Jezus: zij opent zijn ogen, verruimt zijn blikveld en brengt hem ertoe zijn messiaanse zending uit te breiden naar niet-joden. Toen Matteüs zijn evangelie schreef, was de christelijke missionering onder de vol-ken al volop aan de gang. We kunnen ons wel voorstellen dat dit verhaal, waarin een Kana-nese vrouw de hoofdrol speelt, voor de vele niet-joodse bekeerlingen een grote opsteker moet zijn geweest.
Dit verhaal staat in de Bijbel niet alleen. Israël heeft wel vaker van vreemden geleerd wat waarachtig geloof en oprechte trouw betekenen. Noömi leerde het van Ruth, haar Moabiti-sche schoondochter (zie het boek Ruth). De verkenners die Jozua naar Jericho stuurde, leer-den het van Rachab, een vrouw die in deze Kanaänitische stad het ‘oudste beroep ter wereld’ uitoefende (zie Jozua 2). Jona, de koppige profeet, leerde het van de heidense zeelieden op zijn schip en van de Ninevieten, van wie hij niets verwachtte maar die zich op zijn woord onmiddellijk bekeerden (zie Jona 1,4-16; 3,5-10). Het getuigt van gezonde zelfkritiek dat Israël deze en soortgelijke verhalen en teksten heeft bewaard en in de Bijbel opgenomen. En het is een les voor ons vandaag. Gelovigen moeten altijd waakzaam blijven dat ze zich niet opsluiten in eigen kring, maar oog hebben voor het ‘groot geloof’ dat daarbuiten aanwezig is.
Paul Kevers
