De Sint-Niklaaskerk van Slijpe is een karaktervol kerkje in het hinterland van Middelkerke. Het sobere hoogaltaar, de eeuwenoude doopvont en grafmonumenten, de kleurrijke glasramen en de imposante muurschilderingen maken indruk op de bezoeker. Maar er is ook heel wat moois dat aan het oog onttrokken blijft. Dankzij de recente inventarisatie van het religieus erfgoed van de Sint-Niklaaskerk werd die verborgen rijkdom in kaart gebracht, geïnventariseerd en gedigitaliseerd.
Een rijke traditie
Religieus erfgoed vormt de grootste kunstcollectie van Vlaanderen. In kerken, kloosters en sacristieën bevinden zich hele mooie en waardevolle objecten. Om goed zorg te dragen voor een collectie, moet men in de eerste plaats weten welke objecten men in huis heeft, waar ze zich bevinden en in welke staat ze zijn. Een goede gedigitaliseerde erfgoedinventaris is daarom een absolute noodzaak. Daarnaast vormt een goede inventaris de basis voor het afsluiten van verzekeringen en het opmaken van een calamiteitenplan bij brand of diefstal.
In een tijd waarin de toekomst van kerken onzeker is en religieuze kennis afneemt, groeit het besef dat het christelijk erfgoed niet mag verloren gaan. Het maakt wezenlijk deel uit van ons Vlaams patrimonium en is de manifestatie van onze christelijke cultuur, een belangrijke pijler van de westerse beschaving. Door deze religieuze objecten opnieuw zichtbaar te maken komen ze weer tot leven, want ze vertellen verhalen over mensen, over hun geloof, over hun kennen en kunnen.
Professionele aanpak
De inventarisatie van de Sint-Niklaaskerk gebeurde onder begeleiding van Erfgoedcel Kusterfgoed, een regionale erfgoedorganisatie die het roerend en immaterieel cultureel erfgoed van de Belgische kustregio in kaart brengt, helpt bewaren en onder de aandacht brengt. Het is een intergemeentelijk samenwerkingsverband tussen de kustgemeenten Middelkerke, Oostende, Bredene, De Haan, Blankenberge en Knokke-Heist.
Het team werd geleid door Nathalie Franck, deskundige erfgoedzorg en digitalisering van Kusterfgoed. Ze werd geassisteerd door Theodora, die stage liep en een groep van vijf vrijwilligers: Marc en Gerald hadden al heel wat ervaring opgedaan in vorige projecten; Philippe uit Westende was de deskundige fotograaf; Lieve en Jo van Slijpe kregen een basisopleiding en leerden al doende. In twaalf werksessies ter plaatse werd de collectie systematisch onderzocht.
Inventariseren: een boeiende bezigheid
Op het eerste gezicht klinkt ‘inventariseren’ als een eerder saaie en monotone opdracht, maar in werkelijkheid gaat het om een bijzonder boeiende oefening, die met een grote waardering en precisie dient uitgevoerd te worden. Elk object wordt uit de kast gehaald, voorzichtig behandeld, nauwkeurig gemeten, gedetailleerd beschreven, genummerd en uiteindelijk (langs alle kanten) gefotografeerd. Men noteert de naam van het object, het aantal exemplaren of onderdelen, de afmetingen, de materialen en technieken, de opschriften en inscripties, de signaturen en merktekens, de kenmerken, de plaats van vervaardiging, de vervaardiger, de datering, de stijl en tenslotte de huidige toestand. Elk object krijgt een uniek nummer dat definitief is. Nadien worden alle gegevens gecontroleerd, eventueel gecorrigeerd of aangevuld om dan verwerkt te worden in een databank.
Groot vakmanschap en toewijding
Door al deze religieuze objecten in de handen te nemen, aandachtig te bekijken en te bestuderen gaat de aandacht onvermijdelijk – maar zeer terecht – naar de makers, naar hun grote technische vaardigheid, hun ambachtelijke kennis, hun artistiek talent, hun toewijding en geduld. Denk maar aan het fijn borduurwerk met zijde-, goud- of zilverdraad op een kazuifel of processievaandel. Of de goud- en zilversmid die met grondige kennis van materialen en symboliek een met sierstenen bezette kelk of een torenmonstrans vervaardigt. Of de houtsnijder die 300 jaar geleden de houten calvariegroep kapte en de polychromeur die ze kleurde tot levensechte figuren. Ze verdienen allen onze blijvende bewondering voor hun indrukwekkend getuigenis van vakmanschap, esthetiek en geloof!
Wat elke bezoeker te zien krijgt
Gelukkig is veel van die schoonheid door elke bezoeker te bezichtigen en hoeft men niet te wachten op Open Monumentendag of Erfgoeddag om die pareltjes in Slijpe te ontdekken.
Zo springt meteen de doopvont uit 1651 in het oog, een tastbare herinnering aan generaties Slijpenaars die hier werden gedoopt. Ook het neogotische hoogaltaar met tabernakel uit 1899 trekt de aandacht, net als de sfeervolle Lourdesgrot uit dezelfde periode. De kleurrijke brandglasramen en de indrukwekkende calvariegroep uit de 17e- 18e eeuw nodigen uit tot stilte en bezinning. Bijzonder zijn ook de grafmonumenten van Jan Weitkins en Elisabeth (1534) en Jan van Ghoossens (1559), die de kerk verbinden met haar eeuwenoude geschiedenis. Zelfs de recente muurschilderingen van Arno Brys met verwijzingen naar tempeliers en hospitaalridders, zorgen voor een verrassende dialoog tussen verleden en heden.
Verborgen parels met een verhaal
Naast de bezienswaardigheden in de kerk bevat de nieuwe kerkinventaris ook heel wat verborgen parels. Een zilverkleurige kazuifel bijvoorbeeld van 300 jaar oud, fijn geborduurd met zijde, goud- en zilverbrokaat, met een afbeelding van Sint-Niklaas, de patroon van de kerk. Of een antependium, met de voorstelling van gelovigen in het vagevuur, dat het hoogaltaar sierde bij de uitvaart van zoveel parochianen. Of de stralenmonstrans met inscriptie die ons leert dat het een geschenk is van de parochianen omdat de vorige gestolen werd. Of de achteloos achtergelaten ornamenten diep in een lade die een onderdeel blijken te zijn van het baldakijn, waaronder de pastoor het H. Sacrament droeg tijdens de processie. Zoveel objecten, evenveel verhalen …
Bewaren om niet te vergeten
De inventarisatie van de Sint-Niklaaskerk in Slijpe toont dat religieus erfgoed veel meer is dan een verzameling oude objecten. Elk stuk vertelt een verhaal: over geloof en hoop, vreugde en verdriet, vakmanschap en gemeenschap. Tegelijk stelt het ons voor een vraag: hoe geven we die verhalen door?
Misschien ligt precies daar de grootste waarde van een inventaris. Niet in cijfers of inventarisnummers, maar in het opnieuw leren kijken. Naar een geborduurde draad, een kostbaar boek of een monstrans die ooit trots werd meegedragen door het dorp. Door het ontsluiten van al dit schoons kan het religieus patrimonium opnieuw ontdekt worden, niet alleen als erfgoed of vage herinnering, maar als dragers van geloof.
Jo Broucke
