| Deelnemers zwaaien met een ontstoken zaklampje op hun smartphone, als teken van verbondenheid en meeleven tijdens een optreden van Antakya Medeniyetler Korosu, het Koor der Beschavingen uit Antiochië, dat op tournee door ons land optrad in de kerk Heilige Familie in de parochie Onze-Lieve-Vrouw ter Sneeuw in Borgerhout. Het zijn stuk voor stuk lichtjes van hoop, van verwachting, van steun voor de krachtige boodschap van vrede, broederlijkheid en verdraagzaamheid die dit koor met leden uit alle lagen van de bevolking en uit de drie monotheïstische godsdiensten en de alevitische, soennitische, orthodoxe, katholieke, joodse en Armeense traditie uitdraagt overal waar het komt. |
De mens en het licht zijn voor elkaar bestemd. Neen, de mens is geen nachtdier. Hij heeft het licht nodig om zijn weg te vinden, om zijn werk te verrichten, om zijn huis te bouwen, om zijn geliefden te zien. Vuur maken en licht ontsteken waren de eerste activiteiten van de menselijke soort, toen ze nog in grotten woonde. In alle godsdiensten en levensbeschouwingen is de zon zowat ‘de moeder’ van alle symbolen. De piramiden, de Griekse tempels, steencirkels als die van Stonehenge, onze middeleeuwse kathedralen, zelfs de fakkel van de vrijzinnigheid: het zijn symbolen van het licht waarnaar de mens verlangt, dat hij soms mist, dat hij wil vatten, waarmee hij wil spelen of dat hij wil doorgeven. Geen religieus moment, of er komen kaarsjes aan te pas. Grote of kleine, witte of rode. Lichtrituelen zijn van alle tijden en culturen.
Geboortedag van de zon
De Romeinen vierden ‘Sol Invictus’ of de ‘Onoverwonnen Zon’ als hun officiële zonnegod. In 274 na Christus bevorderde keizer Aurelianus ‘Sol Invictus’ tot oppergod en eerste beschermheilige van zijn rijk, en vooral van zijn soldaten. De jaarlijkse feestdag van ‘Sol Invictus’ viel op 25 december, de geboortedag van de zon, wanneer de dagen opnieuw beginnen te lengen. De eerste christelijke keizers kozen voor dezelfde dag om de geboorte van Jezus Christus te vieren. Hij is het nieuwe licht dat over de wereld straalt, het ‘licht van de volkeren, de glorie van Israël, zijn volk’, de ‘zon van de gerechtigheid’.
“Lichtrituelen zijn van alle tijden en culturen.”
Geen tijd van het jaar waarin we meer kaarsjes en lichtjes ontsteken dan de kersttijd. Hoewel. De mooiste hymne aan het licht zingen christenen in de paasnacht. Het zijn plechtige woorden die de diaken zingt, aan de voet van de nieuw ontstoken paaskaars: ‘Moge de morgenster haar vlammen begroeten: Hem bedoel ik, de Morgenster die nooit zal ondergaan, Christus Uw Zoon, die is verrezen uit het dodenrijk en het mensengeslacht helder heeft verlicht, en die leeft en heerst in de eeuwen der eeuwen.’
Van het beeld naar de tekst.
Onze gedichten- en liederenbundels staan vol teksten over het licht. Een van de oudste lichthymnen uit de christelijke traditie, die al sinds de tweede eeuw wordt gezongen bij het ontsteken van de avondlampen, is het Phoos Hilarion, oorspronkelijk geschreven in het Grieks, later vertaald en gezongen in alle christelijke kerken en tradities. Zo klinkt het refrein: ‘Vriendelijk licht van de heilige Glorie, van de onsterfelijke Vader, van de hemelse, de heilige, de zalige Jezus Christus.’ Uit het hedendaagse repertoire is vooral dit lied van Huub Oosterhuis gekend en geliefd, een lied dat beter past bij de morgenstond: ‘Licht dat ons aanstoot in de morgen, voortijdig licht waarin wij staan koud, één voor één en ongeborgen, licht overdek mij, vuur mij aan. Dat ik niet uitval, dat wij allen, zo zwaar en droevig als wij zijn, niet uit elkaars genade vallen en doelloos en onvindbaar zijn.’ Een tekst die ontroert en beklijft.
Het licht doorgeven
Heel spontaan nemen mensen een kaarsje of een lichtje in de hand. Ze geven elkaar een kaars als geschenk. Of ze zetten een kaarsje neer op de plek waar iemand geweld werd aangedaan. Of ze dragen een kaarsje tot vooraan in de kerk, als ondersteuning bij de voorbede. Of ze zwaaien met het ontstoken zaklampje op hun smartphone, als teken van verbondenheid en meeleven. Elkaar het licht doorgeven, op de donkere of heldere momenten van het leven. Omdat mensen voor het licht geschapen zijn. Omdat het licht ons zal overleven. Omdat God licht is.
+ Johan Bonny
Lees meer in ‘Relevant’, het magazine van het bisdom Antwerpen.
Abonneren kan via relevant@idecommedia.be
of via de klantenservice Idecom Media voor Relevant 09 296 20 26.
Een abonnement kost 45 euro. Een los nummer kost 15 euro.
