Op 30 juni ging Marleen Nachtergaele op pensioen. Sinds 3 februari 2020 was ze werkzaam als verantwoordelijke pastoraal van Curando Zuid. We gingen met haar in gesprek om terug te blikken op haar engagement van de voorbije jaren.
Marleen, je bent zo’n vijfentwintig jaar actief geweest in de pastorale zorg: eerst als parochieassistente, later als gemeenschapsbegeleidster van een zustergemeenschap en de voorbije jaren binnen Curando. Wat is volgens jou belangrijk voor iemand die pastorale zorg opneemt?
Marleen: "Allereerst: ‘werken vanuit het hart’ en dat proberen te toetsen aan het voorbeeld van Jezus. In de stevige vorming hoorden we hoe Hij met mensen omging.
Daarin is ook je eigen geloofsverdieping belangrijk. Veel bewoners zijn sterk geworteld in de christelijke traditie en dat daagt je uit om ook je eigen spiritualiteit te onderhouden. Ik woon eucharistievieringen bij en luister dagelijks naar de podcast 'Bidden Onderweg'. Samen met pastoraal medewerker Mie startte ik de werkdag telkens met de bijbellezing van de dag. Ook dat heeft ons gevormd, zowel persoonlijk als in onze samenwerking.
Pastorale zorg vraagt verder om nabijheid: geduldig en met warmte aanwezig zijn. Veel zien en horen, maar ook kunnen zwijgen, want je wordt vaak in vertrouwen genomen, ook door medewerkers. En vooral: tijd durven maken wanneer dat nodig is. In de pastorale zorg is er eigenlijk nooit tijd over. Er zijn geplande vieringen en activiteiten, en een groot aantal bewoners, familie en medewerkers met wie je op weg gaat, maar wanneer er een oproep komt, moet je kunnen schakelen en ruimte maken voor wat op dat moment nodig is.
Tot slot moet je je aanbod kunnen afstemmen op je doelgroep. Waar ik vroeger vaak dacht dat ik steeds nieuwe teksten moest zoeken, leerde ik dat dat niet altijd nodig is. Er zit al zoveel in wat de traditie ons aanreikt, dat heb ik dankzij de bewoners mogen herontdekken. Het bidden van de pasternoster bijvoorbeeld, blijft waardevol."
Wat maakte het werk in een woonzorgcentrum voor jou zo bijzonder?
Marleen: "Voor mij was dat vooral het tussen de mensen mogen zijn, in deze laatste fase van hun leven. Mensen vroegen me soms of dat niet zwaar was, maar ik vond het net heel verrijkend."
Ouderen hebben een schat aan levenservaring. Hun verhalen en beschouwingen zetten je aan het denken. Ik heb veel van hen mogen leren.
"Heel recent nog werd ik geraakt door een bewoner met dementie. Toen hij Mie en mij zag aankomen, begon hij spontaan het Wees Gegroet te bidden. Het was bijzonder om te merken hoe diep zijn geloof nog aanwezig was en hoe hij ons daarmee associeerde.
Doorheen de jaren groeide ook het vertrouwen van bewoners en hun families. Samen met Mie mochten we vaak mee op weg gaan in heel kwetsbare momenten. In de laatste levensfase werd nog zelden gevraagd om een priester op te roepen. We waren gekende gezichten in huis en konden nabij zijn wanneer dat nodig was. Naast de gemeenschappelijke ziekenzalving, die tweemaal per jaar door een priester wordt aangeboden, verzorgen we dan een ziekenzegen.
Ook bij mensen die zichzelf niet gelovig noemen, konden we iets betekenen. Vaak deelden niet alle aanwezigen dezelfde geloofsovertuiging, maar toch voelden we veel waardering. Soms kregen we reacties als: 'Jullie doen mooi werk. We wisten niet dat ook dit ‘kerk’ kan zijn.'"
Je was net begonnen bij Curando toen de coronapandemie uitbrak. Hoe heb je die periode ervaren?
Marleen: "Kort na mijn start veranderde alles. Het was een bijzonder intense en moeilijke periode voor bewoners, families, medewerkers en vrijwilligers. Tegelijk heb ik toen misschien meer dan ooit ervaren hoe betekenisvol pastorale zorg kan zijn.
Ondanks alle veiligheidsmaatregelen konden we toch nabij blijven. Dat ik mensen nog kon bezoeken of een ziekenzegen kon geven, betekende veel voor mij. Die momenten waren vaak klein, maar ze maakten een groot verschil. Daarom kijk ik, ondanks alles, ook met dankbaarheid terug op die periode."
Wat gaf je de kracht om ook in moeilijke omstandigheden verder te gaan?
Marleen: "Mijn geloof is daarin altijd een belangrijke bron geweest. Ik denk bijvoorbeeld aan Jozef, die na het nieuws over Maria's zwangerschap toch beslist om verder te gaan. Dat verhaal herinnert mij eraan dat God nooit stopt met mensen. Het moedigt ook ons aan om niet op te geven. Daarbij probeer ik altijd te zoeken naar mogelijkheden."
Ik blijf liever niet te lang stilstaan bij wat niet kan, maar kijk naar wat wel mogelijk is. Vaak ontdek je dan dat er meer kan dan je aanvankelijk denkt.
"Ook de samenwerking met Mie is voor mij een grote steun geweest. Het was waardevol om iemand naast mij te hebben met wie ik ervaringen kon delen en met wie ik ook rond ons gedeeld geloof kon uitwisselen.
Daarnaast voelde ik me gedragen door de vele collega's rondom mij: de medewerkers van onthaal en sociale dienst, de collega-verantwoordelijken binnen de zoneraad, de pastorale kern en de directie. Omdat onze organisatie haar wortels heeft in een zustercongregatie, voel je sterk dat pastorale zorg hier gedragen wordt. We kregen vertrouwen en de vrijheid om ons aanbod verder uit te bouwen."
Je hebt niet alleen bewoners en hun naasten begeleid, maar ook mee vormgegeven aan de christelijke inspiratie binnen de organisatie. Hoe kijk je daarop terug?
Marleen: "Dat heb ik altijd graag gedaan. Jaarlijks mocht ik pastorale vorming geven aan medewerkers binnen woonzorgzone Curando Zuid. Vaak vertrok ik daarbij vanuit een bijbelverhaal en zocht ik verbinding met het dagelijks leven in het werkveld. Regelmatig kwamen medewerkers daar later nog op terug. Het beeld van de berg Tabor is bijvoorbeeld velen bijgebleven.
Aan het begin van de vergaderingen van de zoneraad bracht ik ook geregeld een bijbelverhaal binnen. Daarbij probeerde ik steeds een link te leggen met onze opdracht als leidinggevenden. Tegelijk wilde ik de stem van de meest kwetsbaren laten horen.
Daarnaast vormen de pastorale hoekjes een vaste waarde binnen ons aanbod. Aansluitend bij de periode van het jaar voorzien we daar telkens nieuwe inspiratie. We werken visueel rond een bijbeltekst of christelijk feest, met symbolen die iedereen die er passeert – bewoners, naasten én medewerkers – kunnen aanspreken."
Als je terugkijkt op je jaren bij Curando, wat neem je dan vooral mee?
Marleen: "Vooral de vele ontmoetingen. Ik heb mensen mogen ontmoeten op heel kwetsbare, maar ook heel mooie momenten in hun leven. Bewoners, families en collega's hebben mij veel vertrouwen geschonken en daar ben ik dankbaar voor.
Ik heb in die jaren veel mogen geven, maar minstens evenveel ontvangen."
De bewoners hebben mij steeds opnieuw de kracht van geloof, hoop en verbondenheid laten zien. Dat zijn ervaringen die ik altijd zal meedragen.
En nu een nieuwe levensfase begint: waar kijk je naar uit?
Marleen: "Dat vind ik een moeilijke vraag, omdat ik nog veel openlaat. Ik vermoed dat ik meer tijd en rust zal vinden om de boeken te lezen die ik doorheen de jaren verzameld heb. Momenteel ben ik bijvoorbeeld begonnen in het boek ‘Ziet, daar komt de dromer’ van Geert Dedecker.
Daarnaast blik ik terug op de bedevaart naar Lourdes, die ik deze zomer nog samen met Mie en enkele bewoners van Curando mocht beleven."
Dankjewel, Marleen, voor dit gesprek. We wensen je alle goeds toe in deze nieuwe levensfase. Veel succes aan jouw opvolgster, Tine De Leeuw, die vanaf 24 augustus de fakkel zal overnemen.
