Symbolen zijn van belang in onze samenleving. Of het gaat om een zee van groen, rood of blauwgekleurde vlaggetjes in een vakbondsbetoging of om tattoos die mensen op hun huid laten zetten, ze staan altijd voor iets. Niet altijd eenduidig – dat is eigen aan symbolen die meerzinnig zijn, anders dan bijvoorbeeld tekens in het verkeer: een rood stoplicht heeft maar één betekenis, stoppen! Terwijl een roos in je revers op zoveel verschillende dingen kan wijzen.
Ook ons geloof speelt met symbolen of heeft er toch nood aan. Op Palmzondag zijn er zo twee die meespelen. Een eerste is het kruis. Dat is het symbool bij uitstek van ons christelijk geloof geworden. Het andere, de ezel, is niet zo belangrijk geworden. Maar het is goed toch even bij dat symbool stil te blijven staan, niet alleen omdat het een rol speelt in de evangelielezing op Palmzondag (Matteüs 26,14-75.27,1-66), maar ook omdat er een verband is tussen de ezel en het kruis. Een van de oudste afbeeldingen van het kruis is een spot-graffiti waarschijnlijk uit het begin van de 3de eeuw, ingekrast op een muur van een opleidingsinstituut voor paleisbedienden. Een van die toekomstige bedienden is Alexamenos, een christen. Een medestudent maakt hem belachelijk door hem biddend af te beelden bij een kruis waarop een mens te zien is met een ezelskop. ‘Alexamenos aanbidt zijn God’ staat erbij gekrast. Het gerucht ging dat christenen een ezelskop aanbaden. Een gerucht dat waarschijnlijk gevoed werd door verhalen over joden die een ezelskop of zelfs een ezel aanbaden. De Romeinse historicus Tacitus vertelt bijvoorbeeld het verhaal dat de joden tijdens hun tocht door de woestijn door een kudde wilde ezels naar een waterbron werden geleid en dat ze daarom een ezel vereerden. Tacitus geeft ook een oordeel over deze ‘feiten’: het gaat om het laagste van het laagste. Vereren van dieren was voor de Romeinen en Grieken al iets onbegrijpelijks, het vereren van een ezel maakte dat alleen maar erger, omdat een ezel dan ook nog een van de minste van de dieren was.
In de evangelielezing op Palmzondag wordt het symbool van de ezel gebruikt, maar niet in een belachelijk makende of negatieve zin. De ezel krijgt er een positieve betekenis. Hij is een lastdier, een karaktereigenschap die nog veel meer oproept dan alleen maar het dragen van zware lasten. Op hem mag je je lasten leggen, hij helpt ze te dragen, zoals de Heer zelf onze lasten draagt. Ook zijn eigenschap van zachtmoedigheid wordt niet als een zwakte beschouwd, maar als een sterkte. Dat de Koning niet op een paard komt, maar op een ezel is een omkering van waarden: een echo van de Zaligsprekingen en van het Magnificat. De ezel is een dier dat vrede uitstraalt. En is vrede niet het eerste woord dat de verrezen Heer spreekt tot zijn leerlingen die zich uit angst opgesloten hebben?
De vredevolle zachtmoedigheid van de ezel, en het kruis dat de consequentie van een leven in nederigheid en dienstbaarheid betekent, het zijn de twee symbolen die ons op Palmzondag mogen inspireren in onze eigen wijze van christen zijn.
Geïnspireerd op een bijdrage van prof. Herwig Rikhof in Tijdschrift voor Verkondiging nr. 2 - 2026
