Op 1 juli gaat Mieke Vanden Berghe met pensioen als zorgpastor in Althus, een voorziening voor personen met een verstandelijke beperking. Na dertien jaar neemt ze afscheid van een sector waarvoor ze naar eigen zeggen "liefde op het eerste gezicht" voelde. We blikken met haar terug op haar parcours, haar geloof en de mensen die haar geraakt hebben.
Mieke, je kwam dertien jaar geleden als zij-instromer in het zorgpastoraat terecht. Hoe is dat gegroeid?
Mieke: “Ik ben eigenlijk altijd al heel gelovig geweest. Zo herinner ik me dat ik mijn eerste communie echt heel bewust beleefd heb. En ook nu nog kan ik me geen leven zonder God voorstellen; God is mijn leven! Maar ik ben inderdaad pas later in het zorgpastoraat terecht gekomen.
Ooit heb ik eraan gedacht om godsdienstwetenschappen te studeren, maar ik zag mezelf geen les geven. In die periode was het voor leken nog niet vanzelfsprekend dat je als opgeleide leek ook zorgpastor kon worden, dus ik ging op zoek naar een andere optie.
Omdat ik als kind tijdens een ernstige ziekte veel dankbaarheid had ervaren voor de zorg die ik kreeg, besloot ik verpleegkunde te studeren in Brugge. Dit leek me een manier om vanuit mijn geloof zin te geven aan mijn beroep. Toen ik in het ziekenhuis van Waregem werkte, kwam ik onder meer op de afdeling revalidatie terecht, een afdeling die mij echt aansprak omdat ik meer met mensen op weg kon gaan. Daarna werkte ik een periode in de avonddienst bij het Wit-Gele Kruis, wat ik ook heel graag gedaan heb; onder meer omwille van de vaste patiënten, het regelmatige ritme en meer tijd voor God.
En toen werd ik zelf geconfronteerd met kanker en vroeg me af: “en als ik nu zou doodgaan, wat zou er dan overschieten van mijn leven?” Ik dacht: “het eeuwige leven”. Zo is tijdens deze periode van ziekte, het besef gegroeid dat ik mij nog meer ten dienste wilde stellen van mijn geloof. Iemand zette me op het spoor om bij het bisdom te informeren, waar ik met Kris Depoortere en Anne Vandenhoeck in contact kwam. Ik was toen 48.
Na twee stages in woonzorgcentra, zag ik een vacature in Kerckstede (nu Althus). Samen met Adel Derdaele, de toenmalige coördinator pastoraal van de voorziening, had ik de cursus pastorale gespreksvoering van Arthur Polspoel gevolgd, en Adel stelde voor dat ik eens zou komen luisteren.
Van bij de eerste ontmoeting met een cliënt, voelde ik liefde op het eerste zicht voor deze sector. En die liefde is doorheen de jaren alleen maar gegroeid.
Uiteindelijk bleek het gesprek met de insteek om ‘eens te komen luisteren’ een sollicitatiegesprek te zijn. Dat ik werd aangeworven, was me dus voor een stuk plots overkomen. Toch voelde ik binnenin mezelf een kracht, die me bevestigde in die keuze. Als ik terugblik, blijft dit een moment waarop ik de Heilige Geest werkzaam voelde in mijn leven.”
Op welke manier hebben jouw eerdere werkervaringen en jouw opleiding tot zorgpastor jou versterkt om deze taak op te nemen?
Mieke: “Als ziekenhuisverpleegkundige en thuisverpleegkundige had ik al veel ervaring met mensen die zorg ontvangen. Zo heb ik ervaren dat je er ook tijdens het verzorgen van patiënten met heel je aandacht kan ‘zijn en luisteren’. Mijn ervaring met palliatieve en stervende patiënten maakte ook dat ik niet bang was om met sterven geconfronteerd te worden.
Door de opleiding (toen nog ‘theologische academie’) te volgen, raakte mijn geloof gefundeerd. Ik vond er bevestiging en verdieping van mijn geloof, iets wat ik nog steeds heel belangrijk vind. Ook de opleiding pastorale gespreksvoering, met Arthur Polspoel, heeft me sterk gevormd.”
Wat heeft jou het meest geraakt in het contact met mensen met een verstandelijke beperking?
Mieke: “Ik kende vanuit eerdere werkervaringen de ziekenhuiswereld en leerde tijdens mijn stages ook de sector van de woonzorgcentra kennen. Toch blijft de sector voor ‘mensen met een mentale beperking’ voor mij de mooiste om in te werken. Het accent ligt hier niet op crisismomenten of (naderend) levenseinde maar op leven, groeien en samen onderweg zijn.
Wat mij het meest geraakt heeft, is de openheid en echtheid van de mensen die ik mocht ontmoeten. Het zijn mensen die, net als ieder van ons, gelukkig willen zijn, graag gezien worden en ook zelf graag zien. We hoeven niet bang te zijn voor de wereld waarin zij leven; integendeel, we worden uitgenodigd om die te leren kennen. Het is een wereld waaruit we zelf veel kunnen leren. Ik vind het bijvoorbeeld inspirerend hoe veel mensen met een verstandelijke beperking zo sterk in het hier en nu kunnen leven.
Vanuit mijn pastorale opdracht wilde ik mensen laten voelen: “Ik mag er zijn zoals ik ben, en ik word graag gezien.”
Op die manier wilde ik iets van Gods liefde zichtbaar maken, doorgeven. Zowel in individuele contacten als in vieringen probeerde ik mensen te laten ervaren dat God van hen houdt. Daarbij is het belangrijk om eenvoudige woorden te vinden die niet alleen begrepen worden, maar ook het hart kunnen raken.
Wat ik daarbij zelf als bijzonder waardevol heb ervaren, is dat ook medewerkers aansloten bij vieringen. Door op die manier samen stil te staan, te vieren en elkaar te ontmoeten, werd de verbondenheid tussen cliënten en medewerkers naar mijn aanvoelen echt versterkt.”
In 1978 werd Kerckstede gesticht door de Zusters van de Heilige Vincentius à Paulo. Hoe leeft die inspiratie vandaag verder?
Mieke: “Ik herken vandaag nog duidelijk de inspiratie van de zusters. Bezielster zuster Jozefa liet zich destijds inspireren door de Heilige Vincentius, die tegemoet wilde komen aan de noden van zijn tijd. Dat zie je ook vandaag nog terug in het huidig beleid en de dagelijkse werking: iets (een nood) zien, je laten raken in het hart en vervolgens in beweging komen om er iets aan te doen. Een warm hart en trouwe handen staan daarbij centraal. Typisch Vincentius :).
De verbondenheid met onze historische en christelijke wortels krijgt ook concreet vorm in het leven binnen Althus. Bv. op het Kerstfeest gaan cliënten en medewerkers samen naar de viering, waarna we samen van een feestmaaltijd genieten. Ook op het feest van Vincentius, hét feest van de voorziening, brengen een gebedsmoment met daarna een aperitief of barbecue of koffietafel mensen samen. Zo zijn er nog tal van voorbeelden. Het gelovige, verdiepende samenzijn wordt gekoppeld aan het warm menselijk samenzijn. Dat maakt ons hecht.”
Welke momenten blijven je het meest bij?
Mieke: “Ik denk dan vooral aan het mogen doorgeven van Gods Boodschap en de sterke verbondenheid tijdens vieringen; alsook de momenten van afscheid. Ik voel dat ik ook voor medewerkers en familie het meest betekend heb in de context van overlijdens. We hielden er ook aan om bij de ziekenzalving, ‘het leven’ te vieren. Samen met de medewerkers, cliënten en familie maakten we daar warme momenten van. Ook treffende individuele gesprekken blijven hangen. En wat me vooral ook bijblijft is de liefde en de vele knuffels die ik van cliënten mocht ontvangen, en de vreugde in hun ogen bij persoonlijke aandacht.”
Welke tip heb je voor toekomstige pastores?
Mieke: “Mijn voornaamste tip is om je niet te vergelijken met andere zorgpastores. Tijdens een recent weekend, bij ‘la Communauté des Béatitudes’, werd ik er nog eens aan herinnerd dat God ons gebruikt zoals we zijn, met onze eigen talenten en tekorten.
Wie we ook zijn, Gods Geest werkt in elk van ons.
We mogen daarop vertrouwen. Het komt erop aan ‘samen te werken’ met de Geest. Misschien had ik dat in mijn beginjaren zelf ook graag wat vaker gehoord.”
Hoe blik je nu zelf terug?
Mieke: “Ik ben vooral dankbaar dat God mij heeft willen gebruiken voor dit dienstwerk in Althus, ondanks mijn eigen armoede. Daarnaast ben ik heel blij dat ik in de wereld van mensen met een beperking heb mogen werken: dat ik samen op weg mocht gaan met cliënten, familieleden en medewerkers, en dat ik daarin God aan het werk mocht zien; en een bescheiden instrument mocht zijn. Ik kijk met veel dankbaarheid terug op alles wat ik heb mogen beleven: de gesprekken, de vieringen en de vele momenten van verbondenheid… en zeker ook de mooie samenwerking met de pastorale groep en de occasionele helpers ‘zinzorg en pastoraal’!. En ik heb zelf ook veel ontvangen en mogen groeien in mijn mens-zijn en mijn gelovig-zijn. ”
En wat brengt de toekomst?
Mieke: “Ik ben heel blij dat mijn opvolger, Hilde Omez, reeds kon starten en heb er alle vertrouwen in dat ze dat heel goed zal doen.
Zelf blijf ik nog mijn vrijwilligerswerk opnemen als persoonlijke vrijwilliger bij één van de cliënten, maar voor de rest laat ik het graag nog even open. Het doet me goed te voelen hoe de spanning wegvalt en er meer rust komt.
Er komt vanzelfsprekend ook meer tijd voor ontspanning: wandelen, fietsen, nieuwe dingen leren, zoals het verder volgen van de muziekacademie, en tijd voor vrienden en familie. Maar nu de tijdsdruk wegvalt, verlang ik er vooral naar om meer tijd te investeren in mijn relatie met God. De dagelijkse eucharistieviering en persoonlijk gebed blijven, maar wil ik nog intenser laten doorwerken. Ik ben benieuwd om te ontdekken wat God nog met mij voor heeft in deze periode van mijn leven.”
Dankjewel, Mieke, voor dit gesprek. We wensen je een mooie nieuwe levensfase toe, met ruimte voor rust, ontmoeting en verdere verdieping van je geloof.
