Leesgroep parochie H. Drie-eenheid in Maldegem
Op 29 september 2025 startte het vierde ‘leesjaar’ van de leesgroep van de parochie H. Drie-eenheid in Maldegem. Wie het wenst kan op de onderstaande terugblik en voorbeschouwing reageren: schriftelijk via info@kerkinmaldegem.be of door leesgroepbegeleider Albert Verleyen aan te spreken (persoonlijk of telefonisch +32 (0)472/49.16.03). Hij zal jouw op- en aanmerkingen met de leesgroepleden delen. En wie weet, misschien maak je binnenkort zelf deel uit van de leesgroep?
Terugblik en voorbeschouwing 8
‘Dit is wat blijft: geloof, hoop en liefde, deze drie, maar de grootste daarvan is de liefde’
Apostel Paulus, 1 Korintiërs 13,13
Op maandag 27 april ll. sloten we dit leesjaar af met Het empatisch teveel: op naar een werkbare onverschilligheid (2017) van de Gentse hoogleraar ethiek Ignaas Devisch.
De kern van z’n stelling komt hierop neer dat het zich inleven in een ander, vooral diens nood, begrensd is. Eigenlijk is de empathie alleen van tel voor onze naasten of zij die het dichtst bij ons staan. Wil onze empathische draagkracht er niet onderdoorgaan en willen we niet kraken onder de druk van de diverse aanspraken op onze empathische gevoelens, dan moeten we ruimte laten voor onverschilligheid. We worden tegenwoordig overspoeld door oproepen voor goede doelen, wereldwijd, aldus Devisch. Daarbij wordt overvloedig gebruik en zelfs misbruik gemaakt van onze teergevoeligheid voor concrete gezichten en personen in crisissituaties. De rampen en noodsituaties zijn eindeloos en met liefdadigheid, door Devisch voorgesteld als (de christelijke) caritas, geraak je er niet, is zijn overtuiging. Die kan dus weliswaar onze naasten gelden, meent hij, maar zeker niet die ontelbaren die soms nog in slechtere papieren zitten, maar die ‘ver van ons bed’ leven.
Om zo zorgvuldig mogelijk te werk te gaan, ook versus diegenen die aan ons eigen blikveld ontsnappen, is een bemiddelende overheid nodig die een onpersoonlijke solidariteit organiseert, louter gebaseerd op de ratio, veeleer dan op het buikgevoel. Die overheid moet op de eerste plaats verdelend optreden, rationeel en onbevooroordeeld, dus zonder dat iemand die steun ontvangt bijvoorbeeld zijn gedrag moet verantwoorden om er te kunnen van genieten, laat staan dat er in die context van belemmerende vooroordelen sprake zou mogen zijn.
Een door de overheid georganiseerd systeem, alleen steunend op de ratio, noemt Ignaas Devisch zelfs koud, versus de warme gevoelens voor concrete mensen en situaties met ‘een gezicht’.
Als inleiding op het gesprek lazen we de evangelische parabel van de arme Lazarus en de feestvierende rijke (Lc 16,19-31). Daarvan vertrekkend kon de visie van Devisch binnen de groep niet zomaar op een unanieme instemming rekenen. Empathie betreft ons vermogen om ons aan de hand van onze eigen gevoelens in te beelden wat een ander voelt, zei iemand. Maar die omschrijving zegt niets over wat we met dat vermogen doen. Sympathie voor iemand heb je, zonder dat je daar echt iets moet voor doen, maar bij empathie verplaatst de klemtoon zich naar de actieve kant. Verder werd geopperd dat de rijke uit de parabel mogelijk over geen empathisch vermogen beschikt. Of hij al dan niet empathisch is, daarover kom je niets te weten, werd ingebracht. Maar zeker is dat hij niet tot daden overgaat. Sympathie en empathie hebben echter gemeen dat ze steunen op het gevoel, terwijl Devisch er voortdurend op wijst dat de huidige explosie aan empathie – die ook in politeke en vooral in media-middens weerklank vindt – de traditonele verzorgingsstaat dreigt uit te hollen. Die draait op het principe van een werkbare vorm van onverschilligheid.
Hierop doorgaand vond iemand dat de kwestie niet zozeer de gezonde balans tussen het vermogen tot kennen (ratio) en empathie (voelen) is, maar wel wat je met die vermogens in concreto doet. Een andere stem gaf aan: is er geen onderscheid tussen onze empathie die ons zogezegd voortdurend misleidt, aldus Devisch, en anderzijds het bewust misbruiken – van buitenaf – van onze aanleg tot empathie, waarover hij het ook heeft? Bij dit alles mag ten slotte niet uit het oog worden verloren binnen welke contexten deze vermogens opereren en welke mensen en partijen daarbij betrokken zijn, klonk het.
Vooral de koele sfeer van het boek van Ignaas Devisch, met weinig warmmenselijke aandacht, riep vragen op en trok de leesgroep uit de eigen comfortzone. Daarnaast werden ook vragen gesteld bij enkele redeneerovergangen die de ethicus installeerde tussen bepaalde van zijjn premissen.
Met dit gesprek werd de directe werking van de groep voor het leesjaar 2025-2026 afgesloten. Alles concentreert zich nu op de lezing van Christophe Vekeman in de Maldegemse bibliotheek, rond zijn boek Tot God. Op donderdag 21 mei om 20u kunnen we hem in het auditorium van de bibliotheek onze vragen voorleggen. Inschrijven voor de lezingenavond kan nog via info@kerkinmaldegem.be of bel 0465 07 91 32 (of via de bibliotheekwebsite). Iedereen welkom!
Over de aanpak van het leesjaar 2026-2027 zal verder worden nagedacht.
