Leesgroep parochie H. Drie-eenheid in Maldegem
Op 28 september 2026 startte het vijfde ‘leesjaar’ van de leesgroep van de parochie H. Drie-eenheid in Maldegem. Wie het wenst kan op de onderstaande terugblik en voorbeschouwing reageren: schriftelijk via info@kerkinmaldegem.be of door leesgroepbegeleider Albert Verleyen aan te spreken (persoonlijk of telefonisch +32 (0)472/49.16.03). Hij zal jouw op- en aanmerkingen met de leesgroepleden delen. En wie weet, misschien maak je binnenkort zelf deel uit van de leesgroep?
Terugblik en voorbeschouwing 1
‘Als je het mij vraagt, dan is er niet zozeer een technologische crisis in de maatschappij, maar een crisis van menselijkheid’ (Paul Graag naar paus Leo XIV, in Katholiek Nieuwsblad van 10 juni 2026).
Volgens de Deense, christelijk geïnspireerde filosoof Søren Kierkegaard, levend in de eerste helft van de jaren 1800, bracht Jezus van Nazaret geen leer die hij doceerde. Zijn leven zelf was zijn leer. En dat bestaan stond in spanning met zijn omgeving. Het enige wat een christen te doen staat, is het stellen van ‘een beslissende handeling’ of het kiezen voor een radicaal bestaan zoals Jezus, met alle consequenties vandien.
Ook de hoofdfiguur Winston Smith uit George Orwells roman ‘1984’, gepubliceerd in 1949, kiest voor zo’n ‘beslissende daad’ of handeling, maar niet in die christelijke zin. Concreet schrijft Winston in een ‘mooi’ cahier de datum van ‘4 april 1984’ neer, na de pen in de inkt te hebben gedoopt – ongebruikelijk geworden alaam in de (roman)wereld van ‘1984’ – en na een seconde te hebben getwijfeld (p14). Het gaat om een vermoedelijke datum, want niets is nog zeker in de samenleving, zoals die in het boek wordt geschetst.
Heel het eerste deel dat we aan dit begin van het leesjaar bespraken, draait rond een gebeurtenis die op die vierde april omstreeks elf uur ‘s ochtends plaatsvond. Maar vond ze wel écht plaats, mijmert Winston Smith, want ook dat is onzeker. Het blijkt alvast tegelijk een hoogtepunt en beginpunt van wat, zoals het zich laat uitschijnen, op een hopeloze onderneming zal uitdraaien.
Winston Smith zelf blijkt net voor de ‘roemrijke revolutie’ te zijn geboren, omstreeks het vallen van ‘de atoombom’ op de stad Colchester (p45), dit wil zeggen de tijd vóór het regeren van Grote Broer die je met zijn ‘donkere ogen’ overal bespiedt; wiens stem je uit de overal aanwezige ‘teleschermen’ hoort opklinken en die kan rekenen op dé Partij en haar spionnen-partijleden om iederéén in de gaten te houden. Verder behoedt de ‘Denkpolitie’ de maatschappij voor ook maar de geringste uiting van een persoonlijk gevoel of een particuliere gedachte.
In die context bewaart Winston slechts vage herinneringen aan zijn vader en moeder, die in de jaren 1950 zouden zijn ‘weggezuiverd’. Op een gelijkaardige manier gaan in 1984 velen in rook op of worden ‘gevaporiseerd’, zoals het in de eigentijdse Nieuwspraaktaal luidt. Wel heeft hij de blik van zijn moeder onthouden, die zich uit liefde en trouw, samen met het zusje, ten gunste van Winstons overleven heeft opgeofferd. Die trouw, liefde en regelrechte menselijkheid zijn gevoelens die onwaarschijnlijk lijken midden een materieel armoedige wereld, die ook moreel desolaat is en qua schoonheid uitgekleed. Opflakkeringen van die warmmenselijke moraliteit, schoonheid en echtheid onderkent Winston wel nog bij de ‘proles’. Het zijn niet eens tweederangsburgers, die zelfs niet als mensen maar als dieren worden beschouwd door de uniform in overalls geklede, blind de Partij volgende partijleden. Alleen bij die zogenaamde ‘vrije proles’ is de hoop te zoeken op een wezenlijke ommezwaai in Oceanië, besluit Winston. Dat continent, waartoe onder andere New York, Londen en Canada behoren, is sinds die bewuste ‘roemrijke revolutie’ in voortdurend conflict met Eurazië of Oostazië. Het telescherm – visuele én auditieve zender én ontvanger – geeft onophoudelijk verslag van de immer wisselende gevechts- en onderhandelingsomstandigheden.
Zelf voert Winston een innerlijke strijd, omdat de ideale wereld die door Grote Broer en de Partij via het telescherm wordt gepropageerd, totaal haaks staat op de werkelijke situatie: de berichtgeving over een steeds hogere productie van goederen vertaalt zich in een steeds schaarser aanbod, zoals alom in de praktijk kan worden vastgesteld.
London, waar het verhaal zich afspeelt, is dan ook een al te groezelige stad, waar boven de skyline de griezelige en dominant grote vier Ministeries uitsteken, ook dat van Waarheid, waar Winston werkt. In feite wordt daar het verleden gemanipuleerd, in een ijdele poging om de tijd op zich te bemeesteren: ‘En toch was het verleden, al was het van nature veranderbaar, in wezen nooit veranderd. Wat nu waar was, was altijd en eeuwig waar’ (p48). Omdat een verder ongrijpbare kracht en macht constant aan het verleden tracht te morrelen, koestert Winston het hardnekkige verlangen om de heersende leugen ongedaan te maken door de verhouding verleden-heden-toekomst opnieuw in een gezonde balans te brengen met de waarheid, die hij als de werkelijkheid definieert. De vage herinneringen aan menselijke en schoonheidservaringen, vooral uit zijn kindertijd, drijven hem en laten hem dan ook wild neerschrijven in zijn ‘dagboek’: ‘Aan de toekomst of aan het verleden, aan een tijd wanneer de gedachten vrij zijn, wanneer de mensen onderling verschillen en niet eenzaam leven – aan een tijd wanneer waarheid bestaat en wat gedaan is niet ongedaan gemaakt kan worden’ (p39). Op de weg daar naartoe dreigt inderdaad ‘de eenzaamheid’, overpeinst Winston, want in de werkelijkheid geldt bijna onoverkomelijk: ‘Niets was van jezelf, afgezien van die paar kubieke centimeters binnen in je schedel’ (p38). Hoe dan ook, die bijna inherente eenzaamheid is een last. ‘Ben ik werkelijk de enige die zich zulke vragen stelt…, vraagt Winston zich een paar keer pijnlijk af. Of was er werkelijk een flits van verstandhouding in de blik van partijhoofdman O’Brien toen die rond de middag van de vierde april de mijne kruiste? Of is zelfs die flits op zich slechts een waanbeeld?’
‘Ben ik werkelijk de enige die mijn kinderen zonder schermtijd tracht op te voeden, nam iemand in de leesgroep die vraag over, ook al weet ik dat zij achter onze rug, wanneer wij ouders niet in de onmiddellijke buurt zijn, stiekem televisie kijken?’
Zoveel keer heb ik ‘1984’ gelezen, luidde het ook, maar nooit heb ik echt kunnen vermoeden dat die tekst van 1949 ooit zoveel visionairs gemeen zou hebben met onze fake news-tijdenvan eigenzinnige, uitzinnige en bijna waanzinnige presidenten die de echte waarheid en werkelijkheid herleiden tot schijnbaar achterhaalde denkbeelden, midden een AI-gestuurde maatschappij enz.
Op maandag 26 oktober a.s. komen we om 19u30 samen in de Maldegemse pastorie rond het tweede en derde deel van ditzelfde ‘1984’. Wie het wenst kan een exemplaar in bruikleen opvragen bij Albert Verleyen. Iedereen welkom!
