Leesgroep parochie H. Drie-eenheid in Maldegem
Op 29 september 2025 startte het vierde ‘leesjaar’ van de leesgroep van de parochie H. Drie-eenheid in Maldegem. Wie het wenst kan op de onderstaande terugblik en voorbeschouwing reageren: schriftelijk via info@kerkinmaldegem.be of door leesgroepbegeleider Albert Verleyen aan te spreken (persoonlijk of telefonisch +32 (0)472/49.16.03). Hij zal jouw op- en aanmerkingen met de leesgroepleden delen. En wie weet, misschien maak je binnenkort zelf deel uit van de leesgroep?
Terugblik en voorbeschouwing 4
‘Dit is wat blijft: geloof, hoop en liefde, deze drie, maar de grootste daarvan is de liefde’
Apostel Paulus, 1 Korintiërs 13,13
Op maandag 22 december 2025 bespraken we een eerste deel van paus Franciscus’ encycliek Fratelli tutti (2020), over broederlijkheid en sociale vriendschap. Het vormt een soort tweeluik met Laudato Si’ (2015), over de zorg voor het ‘gemeenschappelijk huis’ of de aarde en de schepping. Aan de basis van beide pauselijke brieven ligt Franciscus van Assisi. Diens Zonnelied inspireerde Laudato Si’; diens bezoek aan sultan Malik-al-Kamil in Egypte, de ‘vijand’ ten tijde van de kruistochten, inspireerde Fratelli tutti. Opmerkelijk en zeer betekenisvol is dat paus Franciscus voor beide geschriften ideeën uitwisselde met enerzijds de orthodoxe patriarch van Constantinopel Bartholomeüs, anderzijds met de islamitische grootimam Ahmad-Al-Tayyeb. De paus ontmoette die laatste in Abu Dhabi, waar ze er samen aan herinnerden ‘dat God alle mensen met gelijke rechten, plichten en waardigheid geschapen heeft en hen opgeroepen heeft om als broeders samen te leven’ (FT, nr. 5).
In Fratelli tutti beklemtoont paus Franciscus meteen de grenzeloosheid van het samenleven: niet de christenen of de moslims onderling moeten voor mekaar broeders zijn, maar de mensen, wie ze ook tegenover mekaar zijn. Het tweede hoofdstuk over de parabel van de barmhartige Samaritaan, vormt daarvan een beeldende illustratie (FT, nr. 56-86).
De leesgroepleden concentreerden zich vooral op de haarscherpe en uiterst kritische analyse die de paus maakt van onze samenleving.
De grenzeloosheid, waarvoor hij pleit, staat haaks op wat wij globalisering noemen. De motor daarvan is louter financieel-economisch: winstmaximalisatie aan de productiezijde door enkelingen, op basis van massaconsumptie door een zo breed mogelijk consumentenpubliek.
Daar waar zich tot voor kort, tendenzen naar integratie manifesteerden, zien we nu het tegengestelde: nationalismen, sociale verschillen tussen individuen en regio’s, politieke druk op de democratie enz. Digitalisering creëert een schijn van verbondenheid en nabijheid, maar in werkelijkheid vergroot ze de afstand tot elkaar en lijken mensen nog nooit zo nadrukkelijk op zichzelf te zijn aangewezen. De eenzaamheid en het gevoel van reddeloosheid scheren hoge toppen.
Opnieuw wordt de identiteit van de sterksten versterkt en die van de zwaksten – individuen en regio’s – verzwakt (FT, nr. 12). Het geloof in de zin van geschiedenis en de tradities gaat verloren (FT, nr. 13-14). Zekerheden worden bewust onderuit gehaald. Het wantrouwen wordt aangewakkerd en bepaalde politieke krachten zaaien wanhoop, onder het mom ‘van verdediging van bepaalde waarden’ (FT, nr. 15). De zwart-witpolemiek vervangt het veel tijd in beslag nemende overleg dat leidt tot een breed gedragen compromis (FT, idem).
Het valt op dat het idee en het gevoel van de wereldbevolking als één grote familie verloren gaan en zelfs bewust worden ondergraven (FT, nr. 17). Een gemeenschappelijk project ontbreekt en alles verwordt tot een botsing van particuliere belangen, zowel van individuen, bevolkingsgroepen als landen en naties. Verspilling is een spijtige realiteit. De levens van ouderen en armen worden als nutteloos beschouwd, binnen het productie-consumptiemodel (FT, nr. 18-21). Mensenrechten blijken niet langer universeel. Discriminatie en slavernij (onder diverse gedaanten) zijn keiharde realiteiten. Mensenhandel bestáát, niet alleen voor de zogenaamde ‘vluchtelingen’ (FT, nr. 22-24).
De waarheid kent vele vormen van manipulatie en ze wordt onderuitgehaald of misbruikt, waardoor onzekerheid en wantrouwen toenemen. Daarom trekken velen zich terug achter beschuttende muren, in isolatie (FT, nr. 25-28).
Ontegensprekelijk kent de mens een sterke technologische vooruitgang. Maar moeten we anderzijds niet eerder gewagen van een morele achteruitgang, vraagt paus Franciscus zich af. Er viel immers een breuk tussen het individu en een dragende gemeenschap (FT, nr. 29-31). De coronapandemie toonde aan hoe we slechts moeizaam samenwerken en hoe we bijvoorbeeld ouderen aan hun lot overlaten (FT nr. 32-35). ‘Het “ieder voor zich” zal snel ontaarden in een “iedereen tegen allen” dat erger zal zijn dan welke pandemie ook’, noteert de paus (FT, nr. 36). Franciscus schrijft zijn brief midden die pandemie, in 2020, en drukt zijn vrees uit voor het hervallen in de oude levensstijl én zijn hoop voor de toekomst. De leesgroepleden besloten – tot hun ontzetting – dat de vrees van de paus bewaarheid werd – en nog erger.
In zijn brief betreurt paus Franciscus nog wel meer zaken, bijvoorbeeld het gebrek aan gastvrijheid in het Westen voor allerlei ‘vluchtelingen’ of de leegloop in het Zuiden, dat zijn beste krachten verliest om zichzelf op diverse vlakken te ontplooien.
De paus is ervan overtuigd dat ‘elke nieuwe generatie zich de strijd en verworvenheden van vorige generaties eigen moet maken en tegelijk hoger moet mikken (…) goedheid, samen met liefde, gerechtigheid en solidariteit (zijn) nooit voor eens en voor altijd verworven’ (FT, nr. 11).
Hoe dan ook, de onderlinge ontmoeting is essentieel voor de mens, aldus de paus (FT, nr. 37-41). De band met de reële wereld en de werkelijkheid ging verloren. De waarheid en de echte ontmoeting zijn echter alleen daar te zoeken, besluit hij (FT, nr. 47-50).
De liefdevolle aandacht voor om het even welke concrete mens in nood drukt niet alleen de essentie uit van het evangelie of de liefdevolle broederlijke ontmoeting, maar ze verleent zin aan elk leven en biedt dat leven uitzicht op hoop. Daarover gaat het, zoals reeds aangehaald, in het lange tweede hoofdstuk van deze encycliek.
Op 26 januari a.s. komen we om 19u30 samen in de Maldegemse pastorie rond de hoofdstukken 3 en 4 (blz. 49-82) van paus Franciscus’ Encycliek Fratelli tutti: over broederlijkheid en sociale vriendschap. Wie het wenst kan een exemplaar in bruikleen opvragen bij Albert Verleyen. Iedereen welkom!
