Samenvattend overzicht
De meer algemene vraag ‘Mag alles wat kan?’ heeft de auteur beperkt tot één actueel en voor velen van ons herkenbaar probleem: het monitoren van kinderen in onze hoogtechnologische wereld. Via nieuwe technologieën is het mogelijk om je kind van op afstand te kunnen volgen en traceren. Is dat wenselijk? Vandaag de dag zijn er heel wat gegevens en beeldarchieven van kinderen en jongeren beschikbaar. De kans bestaat dus ook dat stommiteiten geregistreerd staan.
Voortdurend verbonden (en gecontroleerd)
De ouder-kindrelatie wordt door filosoof Hans Jonas omschreven als het archetype van de verantwoordelijkheidsrelatie. De ouders moeten hun kind beschermen. Technologie kan daarbij dienstig zijn. Het ‘kinderhekje’ beschermt jonge kinderen om te voorkomen dat ze zonder begeleiding de trap op en af klimmen.
Bij de aanvang van het wereldwijde web leefde de angst dat door de ongeregelde aard van het internet ouders de controle op hun kinderen zouden verliezen. Nu is er eerder de vraag of ouders met mobiele en slimme internet-technologie niet té veel controle op hen kunnen uitoefenen. Ouders kunnen dankzij een bewegingssensor nu altijd de locatie van hun kind volgen. Ze kunnen ‘ja’ of ‘nee’ zeggen tegen het aanschaffen van al die slimme toestelletjes. Uiteraard, bv. op een druk strand, kan een tijdelijk gebruik ervan gerechtvaardigd zijn, maar wordt bij algemeen gebruik ‘goed ouderschap’ niet vereenzelvigd met ‘goed toezicht houden’? Kinderen moeten toch ook leren zelf wat weerbaar te worden en niet alleen maar behoed te worden voor levenslessen en –ervaring.
Te dicht
In de voorbije decennia is door diverse omstandigheden (toename van het verkeer, verstedelijking) de afstand van het ouderlijk huis waar kinderen zonder toezicht en ongedwongen buiten mogen spelen, sterk gedaald. Kinderen krijgen wordt zorgvuldig gepland. Er mag geen risico gelopen worden om hen alle levenskansen te geven: ze zijn ‘high potential’: al hun persoonlijke mogelijkheden dienen ontplooid. De ouderlijke betrokkenheid is sinds 1980 sterk gestegen (‘intensief ouderschap’). Nieuwe apps en smartphones kunnen overdreven ouderlijke betrokkenheid in de hand werken. Uiteraard is ouderlijke betrokkenheid belangrijk tijdens de opvoeding, maar allerlei ‘toestelletjes’ kunnen beletten dat het kind autonomie kan ontwikkelen. Betrokkenheid tonen, structuur aanbrengen en autonomie verlenen, staan tegenover verwaarlozing, toegeeflijkheid en controle. Op hun weg naar volwassenheid dienen kinderen en jongeren gaandeweg zelf leren voorzichtig te handelen, zelfvertrouwen te ontwikkelen en risico’s in te schatten. Zo kunnen zij met vallen en opstaan groot worden, leren uit hun fouten en dienen ze vergeven worden waar het mis ging. Dit alles is essentieel voor hun morele ontwikkeling en om verantwoordelijkheid te kunnen opnemen voor hun gedrag.
De waarde van vergeten
Met een schone lei kunnen herbeginnen is maar mogelijk als het eigen geheugen, maar ook het internetgeheugen kan ‘vergeten’. Als je niet vergeet ‘is het onmogelijk om ook maar te leven’(Nietzsche).
De geschiedenis dreigt van ‘vuilnisbak’ naar ‘diepvriezer’ te evolueren. Voortdurend worden foto’s en filmpjes gemaakt die zonder toestemming online worden geplaatst en verder gedeeld. Je weet niet meer wat er over jou op de servers staat dat later kan ‘ontdooid’ worden. Naaktfoto’s en wraakporno kunnen jaren later weer opduiken. De ‘ethiek van het vergeten’ is een ontzettend belangrijke waarde in een informatiemaatschappij. En zou in de technologie dienen ingebouwd. Mensen en zeker jongeren hebben ‘recht op ruis’.
Besluit
Waar mobiele en draagbare technologieën voortdurend toenemen, is het onze morele plicht om na te denken over de implicaties ervan en de digitale sporen die we erdoor creëren. Het is niet omdat het kan, dat je het zou moeten of mogen doen. En hoe dan ook, je kan niet voorkomen dat een opgroeiend kind zich pijn zal doen. Alleen als jongeren de juiste veerkracht en weerbaarheid kunnen ontwikkelen, zullen ze ooit ‘littekens in stijl’ kunnen dragen. Dat is hen opvoeden tot levenskunst.
Guido Debonnet
Zie ook notities:
Bijlage 1 (pdf A4), bijlage 1 (pdf A5)
Video 1 Peter Paul Verbeek: Hoe bang moeten we zijn vor ethiek?
