Geschreven door Bart Compernol, bibliothecaris van het Grootseminarie
Een vlieg op de wand
Soms wou je dat je een vlieg kon zijn vijfhonderd jaar terug om te zien hoe de wereld er toen uitzag. Je vliegt, doorheen smalle steegjes met overhangende houten gevels, een klooster binnen recht door het raam van de bibliotheek. Je landt om even uit te rusten op een open boek tot – SPLAT - je wordt verpletterd door het schip van boetedoening, een boek van de beroemde prediker Johann Geiler von Kaysersberg. Deze nederige vlieg, (is hij vijf of vijfhonderd jaar oud?) leert ons: alles is vergankelijk, behalve de verpletterende kracht van het geschreven woord.
Eén band, twee boeken en een schip op koers
Twee vliegen in één klap of eerder twee boeken in één band. Beide met preken van Johann Geiler von Kaysersberg (1455-1510). Het eerste boek, Navicula penitentie of schip van boetedoening (1511, gedrukt in Augsburg), bouwt voort op Sebastian Brant’s Das Narrenschiff (1494). Hierin beschrijft Brant een schip vol narren, zonder roer of mast, als allegorie op de Kerk en de samenleving die stuurloos ronddobberen en moreel in verval zijn. Enkel een deugdelijk leven kan de ondergang afwentelen. Brant’s werk werd een icoon van humanisme en vroege kritiek op kerkelijke mistoestanden.
Geiler von Kaysersbergs Navicula penitentie toont een heel ander schip met roer en mast, als symbool voor de Kerk. Hij is de predikende kapitein die de gelovigen door boetedoening en hoop gidst op hun reis naar de hemel. Hij roept op tot innerlijke vernieuwing bínnen de katholieke traditie.
Het tweede boek, Sermones et varii tractati (gedrukt in Straatsburg in 1521), is een mooi voorbeeld van meesterlijk drukwerk. De houtsneden, zo fijn als kantwerk uit Brugge, brengen de tekst op een buitengewoon mooie manier tot leven. Van de dood van een bisschop tot de wijding van zijn opvolger en Sint-Pieter als prediker met de sleutels van de hemelpoort. We zien ook een heuse alfabetboom met 24 letters, waarbij elke letter een preek inleidt, die aanzet tot een deugdelijk christelijk leven. Op het einde van het boek zijn nog twee korte biografieën van Johann Geiler opgenomen, bij wijze van eerbetoon. Hij stierf in 1511 en werd begraven in de kathedraal van Straatsburg onder de preekstoel die speciaal voor hem ontworpen was.
Lees verder onder de afbeeldingen
