Geschreven door Bart Compernol, bibliothecaris van het Grootseminarie
Deze week kreeg ik weerom een bijzonder boek in mijn handen. Het is eigenlijk niet één boek, maar vier boeken in één band, wat we een convoluut noemen. Die kunnen samengebonden zijn omdat ze thematisch samen horen of gewoon uit praktische overwegingen om de prijs te drukken. Ik zeg vier, maar eigenlijk zijn het er maar drie. Maar volgens de aantekeningen op de binnenkaft waren er vier boeken ingebonden en je kan dit ook goed zien, aangezien de band veel breder is dan de boeken die erin samen gebonden zijn. Er is dus ooit één boek uitgehaald, een uitgave van de bekende humanist en pedagoog Juan Luis Vives getiteld "Io. Lodouici Viuis Valentini De institutione foeminae Christianae, ... libri tres, …" over de opvoeding van christelijke vrouwen uit 1524, uitgegeven bij Michael Hillenius in Antwerpen. Wie toevallig dit ongebonden werk in zijn bezit heeft, mag ons altijd contacteren om onze convoluut terug heel te maken. Het zou het mooiste nieuwjaarscadeau zijn ooit voor onze bibliotheek.
Josse Clichtove
De eerste drie boeken in deze band zijn van de hand van Josse Clichtove (1472-1543): een boek over oorlog en vrede, een boek over de kunst van het sterven en een boek over de verering van heiligen. In onze collectie bevinden zich meer dan 34 boeken van zijn hand onder zijn Latijnse naam Judocus Clichtoveus Neoportuensis. Zoals zijn naam al doet vermoeden was hij afkomstig uit Nieuwpoort, waarschijnlijk van de “Clichtove”, dat een leengoed was van de Burg van Veurne. Hij leefde aan het einde van de vijftiende eeuw en in het turbulente begin van de zestiende eeuw, in de tijd van grote koningen als Frans I van Frankrijk en keizer Karel V. Hij maakte de ontdekking van het Amerikaanse continent mee, de koloniseringsgolf, de reformatie en de contrareformatie en tal van opstanden en oorlogen. Vandaag is hij een van die mensen die in de geschiedenis een belangrijke rol hebben gespeeld, maar over wie de tijd een sluier van vergetelheid legt. Nochtans moet hij ruim een eeuw geleden nog gekend geweest zijn. Getuige hiervan is zijn standbeeld aan de wenteltrap van het Provinciaal Hof op de Markt in Brugge van de hand van Hendrik Pickery, die ook bekend is van de standbeelden van Van Eyck en Memling. En zoals in ons convoluut staat hij ook als beeld zij aan zij met Juan Luis Vives.
Clichtove was een humanist en studeerde aan de universiteit van Parijs, waar hij later ook lesgaf. In 1506 verkreeg hij op 34-jarige leeftijd de titel van licentiaat en van doctor en magister in de theologie. Hij had een speciale devotie voor Maria en pleitte voor de erkenning van haar onbevlekte ontvangenis en haar tenhemelopneming.
Pleiten voor hervorming
De eenheid binnen de Kerk stond op springen en kon volgens Clichtove enkel bewaard blijven door diepgaande hervormingen in het priesterschap en het kloosterwezen. Wil de Kerk gezond worden, dan moest het priesterschap gezond worden. Zijn twee voornaamste werken handelen dan ook hierover, waarvan zijn De vita et moribus sacerdotum of “over het leven en de gewoonten van de priester” tot vijftienmaal herdrukt werd.
Zijn hervormingspogingen stootten op tegenstand van zowel Erasmus als Luther, maar ook van de kloosterordes zelf. Op de grote synode van Doornik in 1520 lanceert Clichtove in zijn prediking een eerste aanval op Luther en hij zal hem blijven bekampen tot aan zijn dood in 1543. Voor het concilie van Sens in 1528 had hij de belangrijkste geloofsverschillen met de protestanten opgelijst. Dit document zou later grote invloed uitoefenen op de decreten van het concilie van Trente (1545-1563).
Overgangsfiguur
Het feit dat we zoveel boeken van zijn hand hebben bewijst dat Clichtove gretig gebruik maakte van de nieuwe massamedia van die tijd: het gedrukte boek. Hij schreef commentaren op Aristoteles, Bijbelcommentaren, theologische traktaten en morele werken die bedoeld waren voor zowel studenten als geestelijken.
Clichtove was een overgangsfiguur tussen de middeleeuwse scholastiek en het humanisme van de renaissance. Hoewel hij afkomstig was uit een kleine stad in een klein land bleven zijn ideeën in de eeuwen na zijn dood invloed uitoefenen in West-Europa. Tot aan zijn dood bleef hij boeken schrijven. Hij stierf op 71-jarige leeftijd. Vandaag zijn zijn werken nog weinig bekend maar in zijn tijd werden ze in heel Europa gelezen.
Wie graag meer wil weten over deze intrigerende figuur kan bij ons het bondige maar overzichtelijke boekje ontlenen van Karel Berquin: “Josse Clichtove van Nieuwpoort” Lidmaatschap en ontlenen in onze bibliotheek is gratis. Neem zeker eens een kijkje op onze online catalogus: gsb.limo.libis.be
Bekijk de hele collectie artikels hier.
