Kerken in Boutersem en hun (her)bestemming)

Boutersem telt 7 kerken, een kerk voor elk van de vroegere 7 parochies. 

De gemeente is eigenaar van alle kerkgebouwen. De kerkfabriek is verantwoordelijk voor het beheer van de kerken die bestemd zijn voor de eredienst en voor de andere kerken zolang ze niet herbestemd zijn.

In 2017 werd een eerste kerkenbeleidsplan goedgekeurd. Na de gemeenteraadsverkiezingen van 2024 werd dit bijgestuurd. 

De O.L.Vrouw-Hemelvaartkerk van Vertrijk blijft bestemd voor de eredienst.
In augustus 2022 starten de restauratiewerken aan gevels, glasramen en daken en de kerkhofmuur. Bij verrassing werd voor dit dossier door het Agentschap Onroerend Erfgoed (AOE), vroeger dan verwacht, in de loop van 2021 de toekenning van het definitief premiebedrag in het vooruitzicht gesteld. Deze werken waren klaar in mei 2024.

De St.Michielkerk van Butsel blijft eveneens bestemd voor de eredienst.
Deze kerk wordt alle dagen geopend en gesloten door onze 'poortwachters', vrijwilligers die maandelijks afspreken wie wanneer komt openen en sluiten. De kerk kreeg een medebestemming in het project 'Kom en zie'. 
Binnekort worden gevel, dak en dakconstructie hersteld of hernieuwd. Hiervoor heeft de kerkraad een architect aangesteld, die een dossier uitwerkte, dat ter goedkeuring is voorgelegd aan het AOE. Zodra er toestemming komt van AOE volgt een openbare aanbesteding, worden de werken gegund aan een aannemer, waarna de werken zullen starten, wellicht in de 2de helft van 2026. 

De St.Annakerk van Roosbeek is herbestemd als enerzijds museum en erfgoeddepot van de waardevolle objecten uit de andere kerken. Hiervoor blijft de kerkfabriek ook in de toekomst verantwoordelijk. Om de omstandigheden in de depotruimte voor bewaring van de waardevolle objecten op peil te houden kocht de kerkfabriek een luchtontvochtiger en een luchtbevochtiger.
De kerk krijgt daarnaast ook een multifunctioneel karakter, in die zin dat ze kan gebruikt worden voor allerlei socio-culturele activiteiten (tentoonstellingen, concerten, lezingen…). Deze activiteiten werden ‘uitgeprobeerd’ tijdens de pop-up Hannah Acteum in het najaar van 2021. De activiteiten alsook bepaalde aankopen voor de inrichting van de kerk (podiumelementen, gordijn, geluidsinstallatie…) werden gefinancierd door de provincie na uitverkozen te zijn voor het project ‘Een toekomst voor je landelijke kerk’. Ook de kerkfabriek investeerde in een aantal voorzieningen: tentoonstellingspanelen, twee frigo’s, een koffiezet, een schoonmaakwagen, infraroodstralers. De uitbating van de socio-culturele  functie wordt toevertrouwd aan de vzw Hannah Acteum.

Deze drie kerken zijn beschermd. Dat wil zeggen dat we enerzijds subsidies krijgen van het AOE voor restauraties, herstellingswerken… Anderzijds hangen daar ook een aantal verplichtingen aan vast. Zo moet je toestemming vragen voor uitvoering van werken, ook als ze niet gesubsidieerd worden. AOE bepaalt wanneer je een restauratie mag opstarten. Elk restauratiedossier moet goedgekeurd worden door AOE: over de gebruikte materialen, de gebruikte technieken, de uitvoering moet de originele status respecteren, de architecten en de aannemers moeten ervaring hebben met restauraties van historische gebouwen…

Voor de kerken van Kerkom (St.Martinus), Boutersem (St.Hilarius) en Willebringen (St.Pietersbanden) wordt nog steeds gezocht naar een herbestemming. Hiervoor dient het initiatief uit te gaan van de gemeente, maar er is altijd een goedkeuring nodig door de bisschop. Zolang ze niet herbestemd zijn, blijft de kerkfabriek verantwoordelijk voor het beheer ervan. De kerken van Boutersem en Willebringen zijn tijdelijk in gebruik, enerzijds door Yae'da, anderzijds door het buurtcomite van Willebringen. De kerk van Kerkom is jaarlijks nog (tot herbestemming) vertrekpunt van de Processie van Kerkom. 

De kerk van Neervelp (St.Remigius) is herbestemd tot een cultuur- en gemeenschapshuis. Dit was de eerste beschermde kerk die herbestemd werd, hetgeen extra overleg met zich meebracht tussen AOE en het bisdom. Voor het AOE moeten alle ‘nagelvaste’ elementen (preekstoel, hoofdaltaar, biechtstoelen) in de kerk aanwezig blijven; het bisdom daarentegen geeft er de voorkeur aan dat deze ‘sacrament gebonden’ objecten uit de kerk zouden verwijderd worden, om te voorkomen dat ze oneigenlijk zouden gebruikt worden (bv. een altaar is geen toog, een biechtstoel is geen tentoonstellingskast…). Gelukkig ontwierp de architect een mooie museale afscherming, die tegelijk de objecten toont aan de bezoekers, maar hen er toch van weerhoudt ze te benaderen of betreden. Een mooi compromis! De kerk is intussen ontwijd, ‘profaan verklaard’, en volledig in beheer van de gemeente.

Naast deze kerken vind je in Boutersem nog vele kapelletjes en kapellen. Eén daravan is eigendom van de kerkfabriek: de kapel OLV van Sterreborne in Butsel. 

De kapel OLV van Sterreborne in Butsel. Zij wordt vooral gebruikt als oord van devotie. Vrijwilligers zorgen voor het onderhoud van het ‘kapellegoed’. Zij krijgen hiervoor advies van het Regionaal Landschap Zuid-Hageland. Zo bouwden ze reeds een takkenwal om het snoeisel ter plaatse te kunnen verwerken. In 2021 kregen de linden een grondige snoeibeurt, zodat hun levensduur – ze zijn nu al meer dan 100 jaar oud! - verlengd wordt.