Precies tweeduizend jaar geleden, in het jaar 26 van onze jaartelling, werd Pontius Pilatus procurator (prefect) van Judea, een nogal onbelangrijke provincie of cliëntstaat van het Romeinse Rijk. Zijn naam zou de geschiedenisboeken niet hebben gehaald, was Pilatus, hoewel hij zijn handen in onschuld waste, niet verantwoordelijk geweest voor de terechtstelling van Jezus van Nazareth.
Een grote naam was hij niet in het toenmalige machtige Romeinse Rijk en een heldenstatus had hij evenmin. Hij was gewoon een van de vele doordeweekse ambtenaren in het uitgestrekte imperium. Veelzeggend is dat we niet eens zijn voornaam kennen (Pontius is geen voornaam maar verwijst naar het ridderlijke geslacht waartoe hij behoorde,dePontii).
Wie was Pilatus? Voor de ene geschiedschrijver was hij een kolerieke tiran, voor de andere een corrupte slapjanus en voor de derde een onbeschofte provocateur. Dat laatste heeft hem zijn postje gekost.
Nadat hij beeltenissen van de keizer in Jeruzalem had opgericht, wat voor de Joden heiligschennis was, werd hij definitief naar Rome teruggeroepen. Daar verdween hij in de vergetelheid.
Kortom, Pontius Pilatus was een complexe man. Zoals wij zeker? Hij was ook sluw en cynisch. Zo komt hij over in de evangeliën. Hij probeert via slinkse wegen zowel de hogepriesters en de farizeeën op zijn kant te krijgen als de doodstraf voor Jezus van Nazareth te vermijden. Als het hem mislukt, haalt zijn cynisme de bovenhand: hij wast ostentatief zijn handen in onschuld.
Terwijl ik dat schrijf, bedenk ik: zit ook in ons niet een klein Pilatusje dat bij iedereen goed wil staan, dat vleit aan de ene kant en sust aan de andere kant, om ten slotte, als het fout dreigt te lopen, te besluiten: ik heb er niets mee te maken? Het cynisme van Pilatus had zelfs een filosofisch trekje. Wanneer Jezus tijdens het verhoor hem zegt dat Hij geboren en naar de wereld gekomen is om van de waarheid te getuigen, verzucht Pilatus in zijn moedertaal: ‘Quidest veritas?’ ‘Wat is waarheid?’ zeggen en dan nog veelzeggender de schouders optrekken, dat doen wij ook wel eens.
We drukken het meestal minder filosofisch uit en minder bevragend, maar veeleer onverschillig en ongeïnteresseerd: ieder zijn waarheid!
Dat ‘ieder zijn waarheid’ zou hebben, kan niet. Onwaarheid kan nu eenmaal niet waar zijn. Iedereen kan wel een mening hebben en dat recht is iedereen gegeven. In een democratie heeft de mens zelfs het recht om overtuigd te zijn van de onwaarheid en daarvoor uit te komen. Dat behoort tot de vrijheid van meningsuiting.
Dat betekent evenwel niet dat leugens ook waarheid zouden zijn.
Meer zelfs, leugens die voor waarheid worden gesleten, zijn bedoeld om mensen tot slaaf van hun angst te maken. ‘De Waarheid zal u vrijmaken,’ zei Jezus (Joh. 8,32). Nooit heb ik dat beter begrepen dan in deze tijd van fakenews.
