Met Buitenkerk is onze geloofsgemeenschap en onze regio een prikkelend buitenbeentje rijker. In de kerk van Kaster wordt over het muurtje gekeken. Vanuit de rijke christelijke traditie wordt connectie gemaakt met de brede samenleving. Daarin is de voeling met het traditionele geloof misschien verminderd, maar de zoektocht naar zingeving is niet weg. Sinds enkele maanden is de Sint-Petruskerk in Kaster een vrijplaats van samen zoeken.
Afgelopen maandag 18 mei kwam daar de Gentse imam, schrijver en moslimtheoloog Khalid Benhaddou spreken onder de titel ‘van biechtstoel naar spreekstoel’. De aardig volgelopen kerk werd een plek voor een verdiepende avond die ruimte gaf aan drie vragen. Welke boodschap had Benhaddou voor de Kerk vandaag? Welke tekst inspireert hem tot op vandaag? En welke boodschap wil hij aan de wereld vandaag geven. Vanuit deze insteken ervaarden mensen vooral veel herkenning in het zoeken.
Aan de kerk vandaag
Imam Benhaddou bracht gelijktijdig een boodschap aan de kerkgemeenschap en de moslimgemeenschap. Hij wees op het risico dat instituties verstarren en dat de regels en de symbolen boven de grondwaarden komen te staan. De essentie van de boodschap van religies dreigt wel eens verdraaid te worden door institutionalisering en macht. Kerken en moskeeën moeten daarom niet alleen plekken van rust én rituelen zijn, maar ook van richting. Als (jonge) mensen daar geen richting vinden, dan wordt ze wel elders, bijv. online, aangereikt. Dat is vaak minder gezond voor mens én samenleving.
De geloofsgemeenschappen moeten zich dus beraden over hoe ze weer taal geven aan de zingevingsnood bij mensen.
Een blijvende inspiratie
Hiervoor greep Benhaddou terug naar de grafrede van Mohammed. In de Koran is dit de laatste getuigenis van de Islamitische profeet voor zijn dood. Benhaddou verwijst er naar als was het zijn poging om te zeggen: “Dit is de essentie van mijn boodschap. Probeer hem na mijn dood niet te verdraaien.”
Benhaddou schetste deze afscheidsrede waarin heel duidelijk wordt aangereikt dat Arabieren en niet-Arabieren, witten en zwarten, vrouwen en mannen gelijkwaardig zijn. Voor hem is dat de essentie van zijn geloof en dus een blijvende inspiratiebron. Zeker in een tijdperk waarin de Islam zijn plaats moet vinden in een democratische en diverse samenleving. Dit is dus ook een evolutie naar een rationale Islam.
Hij pleitte voor verandering, maar schetste historisch ook dat dit veel tijd neemt. Het stemrecht voor vrouwen werd pas in 1948 ingevoerd. Maar zelfs dan duurde het tot 1976 voor vrouwen hun eigen bankrekening mochten openen. We moeten blijven volhouden.
Aan de wereld vandaag
In de scherpe analyse van Benhaddou is bij gebrek aan een gedeeld verhaal die plek ingenomen door de markt. Enkele de economie bepaalt nog onze kaders. Oorspronkelijk stond God centraal, daarna God én mens, daarna enkel mens en op vandaag enkel nog de eigen emotie. We zijn geëvolueerd van “ik denk, dus ik ben” naar “ik voel, dus ik heb gelijk”. Zonder alteriteit, zonder medemens, bepaalt de markt de waarde.
Iedereen voelt zich slachtoffer en plooit zich terug op de eigen stam. We hebben enkel nog contact met gelijkgezinden. Alle tussenniveaus en middenveld tussen individu en overheid valt weg. Sociale regels worden vervangen door juridische regels én het individuele geluk staat centraal.
Daarom is er een grote opdracht voor deze tijd weggelegd. Samen opmerken dat het niet goed gaat met de wereld is niet voldoende.
Scholen moeten jongeren niet enkel vormen tot vaardige mensen, maar ook tot aardige en waardige. De plek van cultuur, van levensbeschouwing moet daar geherwaardeerd worden. We moeten als samenleving focussen op democratie. Je wordt niet als democraat geboren. We hebben gemeenschappelijke taal nodig om te praten over verschillen, over verbinding, over waarden én daarvoor gesprekruimte bieden. Er is werk aan het herstel van sociaal kapitaal én betekeningskader.
Die opdracht pakt ook Buitenkerk vast. Als veilige plek van samen zoeken. Het was een rijke avond. Confronterend, maar ook hoopvol en deugddoend. De eerste van vele ‘van biechtstoel naar spreekstoel’ in de Buitenkerk. Altijd welkom.
Jeremie Vaneeckhout
Voor Buitenkerk
