Op 2 februari vieren we in de kerk het feest van de opdracht van de Heer in de tempel, in de volksmond beter bekend als het feest van Maria-Lichtmis. Met dit feest eindigt definitief de Kerstkring. Het wordt gevierd op de veertigste dag na Kerstmis, 2 februari.
Bijbelse wortels
Het feest gedenkt wat in het Lucas-evangelie verteld wordt (Lc 2,22-40), namelijk dat Maria en Jozef het kind Jezus naar de tempel brachten om er de voorschriften van de Wet te vervullen. Overeenkomstig de Joodse Wet was een vrouw die een kind gebaard had onrein en mocht ze niet deelnemen aan het openbare leven. Veertig dagen na de geboorte van een jongen (voor een meisje zelfs tachtig dagen) moest de moeder zich laten reinigen (Leviticus 12). En aangezien Jezus de eerstgeboren zoon was, moest hij tevens worden toegewijd aan God in de tempel (Exodus 13, 13). Om zich te zuiveren konden de jonge ouders een duif en een ram offeren. Voor arme mensen volstonden twee duiven. In het verhaal volgens Lucas onthalen de oude Simeon en Hanna Jezus in de tempel. Zij vertegenwoordigen het oude volk dat toekomst heeft. Simeon had van de heilige Geest de belofte ontvangen dat hij niet zou sterven vooraleer hij de Messias had gezien. Bij het zien van Jezus roept Simeon dan ook uit: ‘Uw dienaar laat Gij, Heer, nu naar uw woord in vrede gaan: mijn ogen hebben thans uw heil aanschouwd, dat Gij voor alle volken hebt bereid; een licht dat voor de heidenen straalt, een glorie voor uw volk Israël.’ Vandaar de term Lichtmis: in Jezus herkent Simeon het Licht dat alle volkeren verlicht. De uitspraak van Simeon is het bekende ‘Nunc dimittis’ uit de Romeinse ritus, en is trouwens schitterend op muziek gezet door J.S. Bach in zijn cantate ‘Ich habe genug’ (BWV 82), een cantate geschreven voor Lichtmis 1727.
Liturgisch oorsprong
Dit gebeuren werd reeds heel vroeg in de kerk gevierd. De beroemde bedevaarster Egeria verhaalt er reeds over op het eind van de vierde eeuw in Jeruzalem, en in het midden van de vijfde eeuw krijgt deze dag de naam 'feest van de ontmoeting' en gaat het gepaard met een lichtprocessie. In Rome is het feest op 2 februari vanaf het midden van de vijfde eeuw een feit. Nog vóór het jaar 1000 ontstond in Gallië een zegening van de kaarsen die in de processie werden meegedragen. De wijding van het licht en de lichtprocessie leidden tot de benaming 'Lichtmis', wat ook vandaag nog weerklinkt in het Franse ‘Chandeleur’ en het Engelse ‘Candlemass’. De naam 'Maria Lichtmis' herinnert aan de lichtprocessie, die als hulde aan Maria werd gezien. De benaming van dit feest sinds het Tweede Vaticaans Concilie beklemtoont echter duidelijk dat het om een feest van Christus gaat: 'Opdracht van de Heer in de tempel'. Maar in de volksmond blijft de term Lichtmis echter veel populairder.
Gebruiken
Dat Maria naar de tempel ging om zich te reinigen na de geboorte van haar eerste kind doet in onze streken misschien nog denken aan de zogenoemde ‘kerkgang’. Wanneer een moeder na de geboorte van haar kind voor het eerst weer naar de kerk ging, werd zij bij de ingang door de priester verwelkomd met een zegen, zij nam de stola van de priester vast en zo liepen ze samen naar voren tot bij het altaar. Daar ontving de moeder dan een kaars en nogmaals een zegen met een gebed van dank voor het goede verloop van de geboorte. Dit gebruik verdween echter in de jaren zestig van de twintigste eeuw.
Zoals reeds gezegd worden traditioneel op 2 februari kaarsen gezegend, en dit voorafgaand aan de eucharistie. Vervolgens wordt er een kaarsjesprocessie gehouden in de kerk. Deze processie verwijst naar de intrede van Maria en Jozef met het kind Jezus in de tempel. Het feest is en blijft dus een echt lichtfeest. Het is niet enkel het aarzelend begin van de lente, na de twee donkere maanden december en januari, maar eveneens is het voor christenen het feest waarop we stilstaan bij het feit dat Jezus Christus het licht is dat ons pad verlicht.
Op verschillende plaatsen is het met Lichtmis tevens de gewoonte om op 2 februari - of de zondag vlak ervoor of erna - alle pasgedoopte kinderen met hun ouders uit te nodigen voor een viering met kinderzegen. Het feest van Lichtmis is op die manier een mooie gelegenheid om contact te houden met de ouders van dopelingen en de band aan te halen tussen jonge gezinnen en de lokale kerkgemeenschap.
Ook worden er traditioneel met Lichtmis pannenkoeken gebakken. De vorm en kleur van de pannenkoeken verwijzen naar de zon en het licht. De traditie zegt dat wie met Lichtmis pannenkoeken eet een voorspoedig jaar zal hebben. Het gezegde ‘er is geen vrouwtje nog zo arm, of ze maakt haar pannetje warm’ verwijst naar dit gebruik.
Ten slotte heeft Johannes Paulus II in 1997 opgeroepen om op 2 februari speciaal aandacht te hebben voor het godgewijde leven. Zoals Jezus aan God werd toegewijd en opgedragen, zo wijden alle religieuzen zich toe aan God en dragen hun hele leven aan Hem op.
Gino Mattheeuws
