Het gaat om de passage uit Mt. 28,19-20: “Gaat dus en maakt alle volkeren tot mijn leerlingen en doopt hen in de naam van de Vader, de Zoon en de heilige Geest, en leert hun te onderhouden alles wat Ik u bevolen heb.” Als we daaruit de kernopdracht van de Kerk en van de parochie moeten distilleren, dan is dat ongetwijfeld: “leerlingen maken”. Lange tijd hebben we gedacht dat het volstond te dopen en dat daaruit automatisch leerlingen van Jezus voortkwamen. In de tijd van de christenheid was dat misschien zo, hoewel ook dat genuanceerd moet worden. Die tijd ligt echter ver achter ons. Vandaag leven we in een samenleving waarin het christelijke gedachtegoed niet langer de dominante cultuur vormt. Zelfs mensen die naar de kerk komen om sacramenten te ontvangen, zien zichzelf vaak niet als leerlingen van Jezus.
Ben ik een leerling van Jezus?
Jezus vraagt zijn volgelingen in de eerste plaats om leerling van Hem te worden, om vervolgens anderen tot zijn leerlingen te maken. Het besef mijzelf als leerling van Jezus te mogen zien, is voor mij altijd een grote bron van kracht en bevrijding geweest. Met Hem mogen meetrekken, het leven met Hem delen, mijn leven steeds meer op het zijne enten, in het bewustzijn dat ik nooit kan evenaren wat Hij voor mij en voor de wereld heeft gedaan.
Maar wanneer het moeilijk wordt, wanneer het kruis – op welke manier dan ook – opduikt, bestaat toch de verleiding om, net als de leerlingen, te zeggen: “Ik ken Hem niet.” En toch mogen we sinds Pasen leven vanuit zijn genade en in de kracht van de heilige Geest, die ons vergezelt op onze tocht. Leerling zijn en blijven van Jezus is ook bevrijdend omdat Hij altijd de Meester blijft. Zonder Hem kunnen wij niets; met Hem kunnen wij meer dan wij uit onszelf mogelijk achten.
Wie de Meester kent, kan daar echter niet over zwijgen en verlangt ernaar dat ook anderen Hem leren kennen. Daarom moeten wij ons allereerst de vraag stellen: wil ik zelf leven als leerling van Jezus? Wil ik Hem navolgen en mij openstellen voor de ontmoeting met Hem? Dat is de kernvraag voor de leden van de gemeenschap die vandaag de Kerk vormen.
Wat wordt bedoeld met het maken van leerlingen?
Het woord “maken” kan wat vreemd klinken en ons zelfs op het verkeerde been zetten. We moeten nederig erkennen dat wij zelf geen leerlingen kunnen maken. Het is de Meester zelf die leerlingen vormt, door de heilige Geest. Wat onze taak wél is, is anderen de Meester, Jezus Christus, leren kennen: door over Hem te spreken, door te getuigen van wat het voor ons betekent leerling van Hem te zijn.
Wanneer we Jezus beter leren kennen, kunnen we ons steeds meer met Hem verbonden weten en met Hem in relatie leven door zijn Geest. Het gaat erom anderen te helpen Hem te leren kennen en te ontmoeten.
Paus Franciscus formuleerde het in Evangelii Gaudium 3 als volgt:
“Ik nodig iedere christen uit, waar hij ook is en in welke situatie hij zich ook bevindt, vandaag nog zijn persoonlijke ontmoeting met Jezus Christus te hernieuwen of minstens de beslissing te nemen zich door Hem te laten ontmoeten, Hem elke dag onophoudelijk te zoeken. Er is geen reden waarom iemand zou denken dat deze uitnodiging niet voor hem is, omdat ‘niemand uitgesloten is van de vreugde die door de Heer wordt gebracht.’”
Of nog:
“Het Evangelie zegt dat Jezus, voordat Hij de leerlingen op missie stuurde, hen ‘bij zich riep’ (Mt. 10,1). De verkondiging ontspringt aan de ontmoeting met de Heer. (…) Van Hem getuigen betekent Hem uitstralen. Maar als wij zijn licht niet ontvangen, blijven wij gedoofd. Als wij Hem niet ontmoeten, zullen wij onszelf uitdragen in plaats van Hem. (…) Alleen wie bij Hem blijft, kan het Evangelie verkondigen.” (Paus Franciscus, catechese, 15 februari 2023)
Christus centraal plaatsen
Deze drie citaten maken duidelijk dat niets zal lukken als wij Jezus Christus niet centraal plaatsen in ons eigen leven en in dat van de gemeenschap. Christus heeft ons nodig, maar wij hebben Hem nog veel meer nodig. Zonder Hem kunnen wij niets. Hij is voor ons niet enkel een voorbeeld; Hij is de bron en de drijfveer van ons bestaan. Hebben wij werkelijk alles voor Hem over? Is Hij echt de bron van ons leven?
Het gevaar van het ‘Christus-relativisme’
Binnen een kleiner wordende gemeenschap van gelovigen – leerlingen van Jezus – zijn we soms geneigd het belang van die verbondenheid met Christus te relativeren. Dat gebeurt bijvoorbeeld wanneer we verantwoordelijkheden toevertrouwen op het vlak van patrimonium, financiën, geloofsopvoeding, onderwijs of catechese, zonder dat een levende verbondenheid met Christus nog essentieel lijkt. Vaak gebeurt dit vanuit goede bedoelingen: men wil de catechese of het kerkelijk engagement voor zoveel mogelijk mensen toegankelijk houden. En inderdaad, het komt voor dat mensen juist door hun engagement groeien in hun leerling-zijn van Jezus.
Toch blijft dit een wezenlijke vraag. Als je een voetbalploeg laat trainen door iemand die zelf nooit echt van binnenuit met voetbal heeft gekend, of het zelf heeft gespeeld, krijg je een ander soort voetbal dan wanneer een trainer zelf passie voor het spel heeft. Natuurlijk kan ook iemand zonder die diepe betrokkenheid kennis over het voetbal doorgeven. Maar de bezieling en de passie zullen ontbreken – en precies die passie kan men dan ook niet doorgeven.
Met Christus verbonden leven
Wanneer wij met Jezus Christus verbonden leven, Hem centraal stellen en Hem navolgen, kan het haast niet anders dan dat wij dit ook willen delen met anderen, zodat ook zij leerling van Jezus worden en Hem beter leren kennen. Hier ligt de kernopdracht van elke gedoopte en van de parochie als geheel. Daarom moeten Kerk en parochie van nature missionair zijn.
Een missionaire parochie evangeliseert zowel naar binnen als naar buiten, en beide tegelijk. Dat naar buiten gericht zijn is niet in de eerste plaats bedoeld om te overtuigen, maar om te getuigen – en wel van de vriendschap met Jezus Christus. Het christelijk geloof wordt niet doorgegeven wanneer er nooit over gesproken wordt of wanneer het nergens zichtbaar beleefd wordt. Mensen moeten plaatsen kunnen vinden waar de vrienden van de Heer samenkomen, hun leven op Hem afstemmen en zich door Hem laten zenden.
Hoe kunnen we opnieuw een evangeliserende en missionaire parochie worden?
Allereerst begint dit bij onszelf. We mogen er niet zomaar van uitgaan dat wij al geëvangeliseerd zijn. Ons eigen geloof mag niet de maatstaf voor iedereen worden. Integendeel, wij moeten bereid zijn zelf te groeien in het leerling-zijn van Jezus. De fundamentele vraag blijft: wil ik zelf leerling van Jezus zijn?
Wie leerling wil zijn, beseft dat hij moet leren en groeien. Die houding schept openheid naar Jezus Christus toe, maar ook naar elkaar. Zij maakt ons hart bereid om samen in geloof op weg te gaan en over het geloof te spreken. Hoe meer wij groeien als leerling van Jezus, hoe meer wij spontaan zullen getuigen van dat leerling-zijn.
Dit begint in de kleine kring van ons gezin, onze vrienden en onze parochiegemeenschap. Alles wat wij in de parochie doen, zouden wij moeten doen vanuit ons leerling-zijn van Jezus en vanuit het verlangen zijn vriendschap door te geven. Over die vriendschap spreken en er ruimte aan geven, begint bij elk werk dat wij opnemen: wanneer wij samen de kerk schoonmaken, de bloemen verzorgen, catechese geven, zorg dragen voor gebouwen en goederen, samenkomen als kerkraad of ons inzetten voor mensen in nood.
Zo vermijden wij dat wijzelf centraal komen te staan of onszelf tot maatstaf maken. Christus moet centraal staan in ons leven en in ons samenzijn. Het is aan zijn Kerk dat wij meewerken. Het is zijn boodschap die wij uitdragen. Het is Christus die mensen moeten ontmoeten.
Kan het ons nog schelen dat mensen Jezus niet kennen?
Bestaat er in ons nog het verlangen om anderen over Jezus te vertellen? Zelfs wanneer dat verlangen aanwezig is, ervaren velen vandaag een zekere schroom. We leven in een cultuur waarin men niet meer gewend is om over geloof of over Jezus te spreken. Vaak wordt geloof beschouwd als iets puur privés. Wie anderen voor zijn overtuiging probeert te winnen, wordt al snel verdacht van “zieltjeswinnerij”.
Vooral oudere generaties herinneren zich nog een tijd waarin geloof en kerkbezoek soms als verplichting werden ervaren. Sommigen kijken daar nostalgisch op terug omdat toen nog een meerderheid gelovig was. Bij jongeren vandaag is die wereld grotendeels verdwenen.
Daarnaast leeft ook de overtuiging dat we ons geloof vooral moeten tonen door goed te doen en ons in te zetten voor mensen in nood, zonder er expliciet over te spreken. Men noemt dat dan “getuigen zonder woorden”. Maar het probleem daarvan is dat anderen zo niet de kans krijgen Christus te leren kennen of vragen te stellen over Hem. Wie werkelijk evangeliserend wil zijn, zal datgene wat hem dierbaar is ook willen aanbieden aan anderen: door te vertellen en door uit te nodigen.
Welke sleutels zijn belangrijk om die vernieuwende weg in te slaan?
Hier gaat het om sleutels die internationaal worden aangereikt door Divine Renovation en die gegroeid zijn vanuit concrete ervaring.
Een eerste sleutel: De toerusting van de heilige Geest
Wij kunnen niets in beweging brengen zonder de toerusting van de heilige Geest. Je kunt de zeilen van een schip hijsen, maar zonder wind komt het schip niet vooruit. Bovendien moeten de zeilen juist gericht worden, zodat de wind ze kan vullen en het schip vooruit kan stuwen.
We kunnen niets in gang zetten zonder de toerusting van de Heilige Geest. Je kunt de zeilen van een schip hijsen, maar er is wind nodig om in beweging te komen. Bovendien moeten de zeilen in de juiste richting worden gehangen, zodat de wind erin kan grijpen. Het is de Heilige Geest die ons omvormt. Hij schenkt ons daarvoor zijn gaven. De vraag is of wij daarvoor openstaan — niet voor een idee, maar voor Iemand die in ons leven komt. Ook wanneer wij zelf enthousiast zijn, volstaat organiseren alleen niet; wij hebben de werking van de Heilige Geest nodig.
Zien waar de Geest aan het werk is, vraagt onderscheiding. Waar zijn de tekenen van leven? Waar is God aanwezig? En wat dienen wij achter te laten opdat het nieuwe mogelijk wordt? Welke mensen staan open en verlangen naar iets nieuws? Kunnen wij ons laten meenemen door de Heilige Geest, of zitten wij vast in oude structuren en gewoonten? Het zijn belangrijke vragen die wij ons moeten stellen.
Een tweede sleutel: de prioriteit van de evangelisatie.
Wanneer men hierover voor het eerst hoort, krijgt men vaak reacties als: “Hebben we dat nodig? Zijn wij niet al genoeg geëvangeliseerd? Doen wij dat niet allemaal al? Hebben wij het dan niet goed gedaan? Wij hebben toch godsdienstonderricht gehad op school?” enzovoort.
Wanneer wij spreken over evangelisatie, gaat het erom dat mensen Jezus leren kennen. Dat is niet hetzelfde als mensen iets leren over Jezus. Daarover bestaat vaak verwarring. Het is niet omdat je iets over iemand weet, dat je die persoon ook werkelijk kent. Iemand leren kennen betekent dat je bereid bent in relatie te treden. Het gaat om een levende Persoon die je kunt ontmoeten.
Vinden wij evangelisatie echt belangrijk en maken wij er een speerpunt van het parochieleven van? Of beschouwen wij het als iets van enkele fanatieke gelovigen, waarvan wij hopen dat het vanzelf weer voorbijgaat? Of denken wij dat de mensen die zich nog inzetten in de parochie al druk genoeg bezig zijn en dit er niet meer kunnen bijnemen?
Internationaal blijkt dat daar waar evangelisatie absolute prioriteit krijgt, een nieuwe dynamiek ontstaat. Het begint met een cultuur van uitnodiging en gastvrijheid en mondt uit in tal van activiteiten die bijvoorbeeld rond de eucharistie worden georganiseerd. Hier spelen Alpha en het geloofscafé een belangrijke rol. Internationaal ziet men dat hierdoor nieuwe mensen aansluiten. Dat kan soms ook lastig zijn voor bestaande parochianen, wier gewoonten worden doorbroken. Denk bijvoorbeeld aan het lawaai van kinderen of aan het feit dat men zijn vertrouwde stoel kwijt is aan iemand anders. Ook voor die veranderingen mogen wij niet bang zijn.
Een derde sleutel: de vernieuwing volgt de principes van leiderschap.
Die vernieuwing kan niemand alleen dragen. Er is een team nodig en een cultuur waarin men samenwerkt. Ook dat vraagt een cultuuromslag, zeker waar iedereen gewend was vooral zijn eigen ding te doen, in de overtuiging dat dit het beste was. Niet zelden werd dit verdedigd als een bepaalde eigenheid die in stand moest worden gehouden.
Er is een team nodig dat niet alleen taken verdeelt, maar ook zorg draagt voor en betrokken is bij het geheel van de missie. Daarvoor is een cultuuromslag noodzakelijk. Het leiderschap moet alle andere gaven en talenten binnen een parochie in beweging brengen.
Deze drie sleutels worden samengehouden door eucharistie en gebed.
De eucharistie en het gebed vormen als het ware de ring die de drie sleutels bijeenhoudt. Gebed en de viering van de sacramenten worden steeds belangrijker naarmate de weg naar een missionaire parochie wordt ingeslagen. Internationaal ervaart men dat op die plaatsen intens wordt gebeden en dat de eucharistie en de eucharistische aanbidding er een centrale plaats innemen.
Dit zijn enkele ideeën naar aanleiding van het evangelie van Hemelvaart en de bede om de heilige Geest. Laten we ons openstellen voor die Heilige Geest van God, die ons de weg naar de vernieuwing kan tonen.
Zalige hoogdag van Pinksteren!
Deken Emmanuel.
