DE TOEKOMST VAN DE KERK IN ONZE REGIO
‘We kunnen niet blijven praten over verandering. Laten we eraan beginnen!’
Anderhalf jaar geleden werd priester Edouard Van Maele deken van het decanaat Kortrijk. Een nieuwe omgeving, nieuwe mensen en meteen ook grote uitdagingen. In een open gesprek met de redactie van 'Kerk en leven' van PE De Jordaan Harelbeke blikt hij terug op zijn eerste periode als deken, spreekt hij over verbondenheid, hoop en de toekomst van de Kerk in onze regio. Hier het interview dat verschenen is in editie De Jordaan Harelbeke.
U bent nu anderhalf jaar aan de slag in ons decanaat. Hoe hebt u die periode ervaren?
Deken Edouard: ‘De eerste indruk is dat dat anderhalf jaar bijzonder snel voorbij is gegaan. Het was een heel intens jaar. Het heeft mij een heel aangename kans gegeven om veel mensen te leren kennen of toch minstens te ontmoeten. Ik heb ook het gevoel gekregen dat ik hier thuis mag komen, dat het mijn thuis is geworden. Maar tegelijk stel ik vast dat we in het decanaat Kortrijk op een kantelmoment zitten. Daarmee bedoel ik dat er in de komende jaren de facto veel zal veranderen. Er is het besef dat we een heel kleine bezetting aan actieve priesters hebben. Dat we als kerkgemeenschap een vrij kleine gemeenschap zijn - en nog kleiner zullen worden - en dat we elkaar dus nodig zullen hebben om gemeenschap te blijven vormen. We gaan elkaar moeten vinden. Dat betekent letterlijk en figuurlijk: in beweging komen. En dat zijn moeilijke discussies, merk ik. We praten daar al lang over, maar er is nog niet veel veranderd. Nu zijn we op een punt gekomen waarop we voelen: er alleen over blijven praten, helpt niet meer. Dan merk je ook hoeveel emotie dat oproept. Dat is op zich geen verrassing. Er is niet alleen de vraag: waar gaan we naartoe? Er is ook een bepaalde angst: we gaan moeten loslaten, en wat zal dat zijn? Loslaten is nooit gemakkelijk. Vooral in de streek van Harelbeke is die vraag toch heel concreet, maar ook in plaatsen zoals Kuurne, Heule, en Bissegem’.
Bij uw aanstelling zei u dat u wilde bijdragen aan meer verbondenheid tussen de verschillende pastorale eenheden. Welke stappen zijn daar al gezet? En waar ziet u nog groeikansen?
‘In anderhalf jaar is verbinding nog vooral kennismaken. En ik ben blij dat de verbondenheid er nu ondertussen is met mijn collega's. Dan is er nu de uitdaging om met hen en met de mensen die het dragen te kijken hoe we gezamenlijk zorg kunnen dragen voor onze gemeenschappen, in een toekomstige verbinding met elkaar. Ik was bijvoorbeeld in Heule-Bissegem, waar al een hele tijd geen priester meer in functie is, maar waar we gelukkig kunnen rekenen op de gepensioneerde priester Marc Coudijzer, die het fantastisch doet. Maar daar stelde iemand toch de vraag: we doen op dit ogenblik verder dankzij iemand die helpt, maar hoe moet het later? Dan zeg ik eerlijk: we moeten realistisch zijn, hier zal er niemand meer bijkomen. Het zal voor een grotere ‘long’ moeten zijn, voor een ruimer gebied. En dan stel ik de vraag: bij wie zouden jullie het liefst aansluiten? Dan merk je hoe moeilijk dat is, want er zitten altijd twee kanten aan. Er is voor en tegen. Maar uiteindelijk is het zelfs niet het belangrijkste met wie, maar wel dat we eraan beginnen. Dat we mensen samen zetten, en dat we vanop enige afstand kijken: dit is een gebied, laten we proberen mensen samen te brengen en verbinding te zoeken. Wat mij enorm positief treft en hoop geeft, is dat ik merk dat jongere mensen die zich engageren in een team veel minder gebonden zijn aan de lokale situatie. Zij engageren zich vanuit een bepaalde beleving, vanuit geloof. Natuurlijk is het leuk als dat naast de deur is, maar dat is niet het voornaamste. En dat is volgens mij heel belangrijk voor het slagen van die verbinding en voor de toekomst. We hebben mensen nodig die de moed hebben om te zeggen: waar het is, is minder belangrijk, als we elkaar maar kunnen vinden om elkaar te dragen in ons geloof. Tegelijk begrijp ik heel goed dat dat voor oudere mensen kadert in een rouwproces. Bij mensen die meer een historische of persoonlijke band hebben - van communie, huwelijk, begrafenis – is het moeilijker om los te laten. Ik wil die emoties niet onderschatten. Maar we staan wel voor een werkelijkheid waar we niet omheen kunnen. We evolueren naar minder plaatsen waar eucharistie gevierd wordt. Dat hoeft echter niet te betekenen dat men ter plaatse geen christengemeenschap meer kan zijn. Maar dat moeten we herontdekken: christengemeenschap is meer dan de mis hebben. Ik geef een voorbeeld. Stel dat ik in Bavikhove woon en dat daar ooit geen eucharistie meer zou zijn. Wat gaan we dan doen in Bavikhove zodat mensen elkaar toch kunnen ontmoeten? Om eens sa- men gezellig op een namiddag een koffietje te drinken, om over geloof te spreken, om in de maand mei samen in de kerk een rozenkrans te bidden, of iets anders… Er zijn veel mogelijkheden. Dát is, denk ik, een grote uitdaging: mensen daarvan overtuigen, hen ook aanmoedigen om de band met de kern van ons vieren niet te verliezen, en dan tegelijk de stap te zetten om ook naar de buren te gaan. Want anders blijven we gewoon lokaal verder doen tot de laatste het licht uitdoet. En dat is eigenlijk een systeem van palliatieve zorg’.
Hoe kijkt u naar belangrijke uitdagingen zoals het dalende kerkbezoek en nieuwe vormen van betrokkenheid? Ziet u tekenen van hoop?
‘Ik zie tekenen van hoop, ja. Tijdens ontmoetingen met ouders van vormelingen heb ik prachtige gesprekken meegemaakt. Mensen sluiten geloof helemaal niet uit. Integendeel: velen zijn op zoek naar zin en verdieping. Maar wat ik ook zie, is dat mensen die positief met geloof bezig zijn of daar open voor staan, geen aansluiting vinden bij de bestaande vormen van Kerk-zijn vandaag. Als u dus vraagt wat we doen om de leegloop van de kerk te gen te gaan, dan zeg ik: dat is wellicht niet mogelijk. Het beeld van mensen terug in de kerk krijgen zoals vroeger, zie ik niet gebeuren. En dat is een van de essentiële dingen voor de toekomst: het zal altijd belangrijk zijn dat er een kern is, een vierende gemeenschap, om Kerk te vormen en om andere mensen te kunnen ontvangen. We moeten trouw blijven aan de zondagse mis, die voor mij en voor de Kerk essentieel is. Maar als we alleen daarop blijven inzetten, zal het niet lukken. Er moeten manieren gevonden worden om mensen rond die kern, rond het geloof in Jezus Christus en zijn boodschap, samen te brengen, levend te houden en door te geven. We moeten vanuit het Decanaal Team het gesprek durven aangaan met jongeren die wel verbonden zijn met de Kerk maar niet helemaal gevormd door onze vaste structuren. Wat vinden zij? Wat kunnen we volgens hen doen rond geloof en kerkvorming? Daarmee zeg ik niet dat al de rest niet meer nodig is of niet meer kan. Ik zeg alleen dat we nieuwe dingen zullen moeten vinden, omdat we merken dat we binnen de bestaande kaders - die ik op zich zeer mooi en zinvol vind - geen mensen aantrekken’.
De nieuwe kandidaat-leden van ons Pastoraal Team in Harelbeke pleiten zelfs voor andere vormen van liturgie: nieuwer, moderner, anders…
‘We zitten inderdaad met iets dubbel. De kerkgangers die er nu zijn, willen vaak juist iets heel klassieks. Terwijl anderen, die meer aan de rand staan, zich daar niet in herkennen en vaak ook niet meer verstaan wat er gebeurt. En als je dan iets helemaal anders doet, krijg je weer twee groepen die bijna onverenigbaar lijken. Dat is dus een nieuwe spanning. We kunnen niet zeggen: dat klassieke hoeft niet meer. Dat zou fout zijn. Maar tegelijk gaan we met alleen dat klassieke veel mensen niet meer bereiken. Er moeten dus ook andere dingen mogelijk zijn. Het zou spijtig zijn dat we de parel die we hebben, verloren laten gaan alleen omwille van de vorm. Ik maak daarover soms een opmerking bij mensen die er op staan dat alles absoluut volgens de regeltjes gebeurt. Dan zeg ik een beetje schertsend: ons Heer heeft nooit geweten dat het zo bestond. Al die vormen werden later door mensen ontwikkeld. Hij zat met zijn vrienden aan tafel en Hij heeft daar gedaan wat wezenlijk is. Al de rest is mooi, maar het is ook relatief tegelijkertijd. Uiteraard is er een bepaalde solidariteit met de kerkgemeenschap en met de traditie. We gaan dat niet zomaar van tafel vegen alsof het niets voorstelt. Dat zou trouwens zeer pretentieus zijn. Maar we mogen ook niet denken dat het noodzakelijk precies zo moet zijn. Het voornaamste is: hoe houden we die christelijke boodschap levend? Hoe geven we die door? Hoe brengen we mensen bij de persoon van Jezus Christus, zodat dat iets voor hun leven kan betekenen? Dat vind ik een hele grote uitdaging. We kunnen zodanig gebukt gaan onder de uitdagingen en de moeilijkheden dat we het essentiële verliezen. En wat is het essentiële? Dat ons geloof ons gelukkiger mensen maakt’.
Hoe wil u de veranderingen realiseren?
‘Misschien weet u het: het beleidsplan van ons bisdom is: ‘2030 - Kerkknooppunten’. Voor sommigen klinkt dat al bekend in de oren. Dat kan natuurlijk niet pas beginnen in 2030; het is nu al volop bezig. En gezien de situatie denk ik dat we niet meer kunnen blijven wachten om eraan te beginnen. We weten genoeg. Laten we niet doen alsof er nog van alles mogelijk is met wat er in werkelijkheid niet meer is. Soms is afhaken de gemakkelijkste oplossing. Alleen helpt dat de kerkgemeen- schap natuurlijk niet vooruit. Sommige mensen zeggen: vertel ons ge woon hoe het zal worden. Maar dat is te gemakkelijk, want dan kan iedereen achteraf zeggen: we kunnen er niets aan doen, het is de schuld van hogerop dat het zo moest zijn. Het is mijn overtuiging dat we in de nabije toekomst moeten samenzitten met mensen van verschillende parochies die nu nog wat zelfstandig zijn of pastorale eenheden vormen, en dat we kunnen zeggen: dit is de situatie, dit zijn de mogelijkheden, hoe gaan we het oplossen? En ik wil het heel bewust in de handen leggen van de mensen die het nu dragen. Samen een nieuwe manier zoeken om Kerk te vormen over een groter gebied. Mijn functie zal wellicht zijn hen aan te moedigen om solidair te zijn met elkaar. Om niet te denken: ik zit hier nu, wat ga ik binnenhalen voor mijn eigen achterban? Maar wel: wat ga ik doen om over gemeenten heen een kerkgemeenschap te vormen? Wat gaan we doen, waar, en welke keuzes zullen we maken? Als ik dat op een positieve manier mag begeleiden, en als die verbinding er kan komen, dan zal ik een heel gelukkig man zijn’.
Ik wens het u toe. Dank u voor dit fijne gesprek.
Lieven Defour
