De Broederlijk Delen-campagne 2026 – die loopt van 18 februari tot 5 april – staat in het teken van ‘Het is nú tijd voor actie’. De campagne focust op het doorbreken van een schadelijk economisch en politiek systeem door wereldwijd samen te werken met mensenrechten- en milieubeschermers in de landen van het zuidelijk halfrond.
Mensenrechten
Ieder mens heeft het recht op een veilige plek. Ieder mens moet de kans krijgen om goed, waardig en gezond te kunnen leven. Maar in de praktijk zien we onrecht, ongelijkheid en machtsmisbruik. Daarom ondersteunt Broederlijk Delen sinds jaar en dag gemeenschappen, activisten, sociale bewegingen in Afrika, Latijns-Amerika en Palestina-Israël in hun strijd voor een rechtvaardige wereld. Mensenrechten zijn verankerd in verdragen. Ze brengen verplichtingen met zich mee en leggen grenzen op aan de politieke, economische en fysieke macht. Ze behoren tot het DNA van Broederlijk Delen.
De wereld is een gevaarlijke plek, niet zozeer vanwege de mensen die kwaad doen maar vanwege de mensen die niets doen om het te voorkomen. Het concept van mensenrechten ontstond in onze contreien tijdens de Verlichting. Het kreeg een sterke impuls door de Franse Revolutie, en werd opgenomen in de eerste grondwetten, vanuit de wil om burgers te beschermen tegen misbruik en willekeur van absolute monarchen en andere machthebbers. Na de Tweede Wereldoorlog kwam de internationale erkenning van mensenrechten in een stroomversnelling. De Universele Verklaring voor de Rechten van de Mens – aangenomen door de Verenigde Naties in 1948 – werd gevolgd door tientallen meer specifieke internationale en regionale verdragen over onder andere economische, sociale en culturele rechten, de rechten van minderheden, zoals vrouwen en kinderen en het verbod op foltering. Deze verdragen maken integraal deel uit van de geldende rechtsregels in de landen die ze ondertekenen. Via nieuwe wetten en rechtspraak wordt de toepassing van mensenrechten gestaag verdiept en uitgebreid.
Mensenrechten: drie typen
De eerste is het beschermen van de burgerlijke en politieke rechten van alle personen zodat de burgers kunnen deelnemen aan het maatschappelijke en politieke leven. De vrijheid van beweging, vereniging, religie meningsuiting, het recht op politieke participatie, fysieke integriteit en stemrecht zijn er enkele voorbeelden van. De tweede richt zich op het recht op waardig werk, op onderwijs, op fysieke en psychische gezondheid. De derde is het recht op ontwikkeling en gezonde leefomgeving. Dit type van rechten is het resultaat van de naoorlogse dekolonisering en ontvoogding van landen, maar ook van opkomende sociale bewegingen zoals de milieubeweging en het recht op ontwikkeling, gezond leefmilieu en zelfbeschikking van inheemse volkeren.
Kenmerken van mensenrechten
Mensenrechten zijn universeel. Ze behoren iedere mens toe, overal en op een gelijke manier, dus ongeacht afkomst, geslacht, ras, leeftijd enz. Mensenrechten zijn ondeelbaar. Geen recht is belangrijker of minder belangrijk dan een ander. Overheden worden dus niet geacht vrij te kunnen kiezen welke rechten ze wel of niet beschermen. Echter bepaalde situaties of schendingen van rechten vragen urgentere actie dan andere. Mensenrechten zijn onderling afhankelijk. De realisatie van een bepaald recht helpt andere rechten te realiseren, en omgekeerd. Wanneer boerengemeenschappen toegang hebben tot land, zal hen dat helpen om hun recht op voedsel te realiseren. Goed onderwijs vormt kritische burgers die actief en geïnformeerd hun politieke rechten kunnen uitoefenen in de maatschappij. Vaak worden meerdere rechten tegelijkertijd geschonden. Denk maar aan de vervolging van boerenleiders die protesteren tegen de vervuiling van waterbronnen in hun gemeenschap door de mijnbouw.
Wie is verantwoordelijk voor de toepassing van de mensenrechten?
De staat of overheid is de eerste verantwoordelijke voor de toepassing van de mensenrechten en heeft een aantal specifieke verplichtingen, zoals het respecteren van de mensenrechten. Dat niet doen betekent het schenden van de rechten, het beschermen van rechten: verhinderen dat anderen/derden rechten schenden, bijvoorbeeld door effectieve controle uit te oefenen op het naleven van de milieuwetgeving en vervuiling te bestraffen.
Verwezenlijken of verankeren van rechten: alle beschikbare middelen inzetten om te komen tot een progressieve verwezenlijking van rechten. De overheid kan dit doen door een bepaald recht actief te promoten, door voldoende financiële middelen te investeren (in onderwijs, gezondheidszorg en dergelijke) en een gepast juridisch kader te creëren; of het verlenen van diensten of sociale voorzieningen waar dat absoluut nodig zou blijken.
Echter ook private actoren dragen verantwoordelijkheid. Grote multinationale bedrijven hebben steeds meer middelen en macht. De manier waarop zij grondstoffen ontginnen, producten en diensten ontwikkelen en verkopen heeft grote impact op de realisatie – of schending – van mensenrechten wereldwijd. Daarom pleit Broederlijk Delen voor duidelijke aansprakelijkheidsregels voor bedrijven. In gewapende conflicten en oorlogen worden mensenrechten vaak massaal geschonden door leger of politiediensten, maar ook door gewapende groepen die niet verbonden zijn aan een staat of regering. Het internationaal recht verplicht alle strijdende partijen om de rechten van de burgerbevolking te beschermen.
De zorg voor het respecteren van de mensenrechten
Mensenrechten werden pas erkend na decennia van sociale en politieke strijd. Ze zijn allesbehalve verworven. Ze moeten elke dag opnieuw afgedwongen en in de praktijk gebracht worden. In onze samenleving beschikken we over een aantal mechanismen om dat te doen. Rechters spelen een belangrijke rol door bestaande wetten te interpreteren, de overheid te verplichten actie te ondernemen en eventueel sancties op te leggen.
Noteer: op 29 maart, Palmzondag vindt de tweede omhaling voor Broederlijk Delen plaats.
Marjo Perry
Voor meer informatie: www.broederlijkdelen.be
