Bowgiorno
Het strijkorkest Bowgiorno werd opgericht in 2021 met als doel de afgestudeerde strijkers uit het deeltijds kunstonderwijs aan de academies van Hemiksem, Schelle, Aartselaar en Merksem na hun studies nog te laten genieten van het samenspelen in een orkest. Dit onder leiding van violiste Astrid Maertens die tevens leerkracht is aan de genoemde academies. Het orkest repeteert wekelijks op zondagvoormiddag in Hemiksem en trekt strijkers aan uit de Rupelstreek en ver daarbuiten met minimumniveau vierde graad van het deeltijds kunstonderwijs. De naam Bowgiorno werd gekozen met een knipoog naar het Italiaans, de taal van de muziek. Bow staat voor strijkstok. Het woord Bowgiorno is ontstaan als verwijzing naar buongiorno (= goedendag).
Het strijkorkest was reeds te zien en te horen op het VRT-nieuws bij de Dag van het Deeltijds Kunstonderwijs in 2022 en speelde verschillende concerten onder meer in het Cultuur Centrum van Aartselaar, Depot Deluxe in Hemiksem, de Carolus Borromeus- en de Sint-Pauluskerk in Antwerpen, de Heilge Familiekerk in Schelle, en in onze Pius X-kerk op 3 maart 2024.
Gevarieerd programma
De strijkers voerden een programma uit van merendeels klassieke muziek met namen als Vivaldi, Sjostakovitsj en anderen. Na de intrede speelde Bowgiorno het Gloria van de Italiaanse violist, componist en priester Antonio Vivaldi (1678-1741). Hij werd vooral bekend door zijn orkestwerk Le Quattro Stagioni – De Vier Jaargetijden, een cyclus van vier vioolconcerten – maar hij heeft daarnaast meer dan zevenhonderd composities op zijn naam staan, zowel instrumentale als vocale genres. Vivaldi volgde de priesteropleiding aan de Scuole Sestierali van de parochies San Giovanni in Oleo en San Geminiano. Hij onderging de tonsuur op 18 september 1693 en werd priester gewijd op 23 maart 1703. Vanaf 1704 hoefde hij niet meer deel te nemen aan de heilige mis in verband met zijn slechte gezondheid: hij leed aan astma. Maar volgens sommigen mocht hij de mis niet meer opdragen omdat hij, als hij inspiratie kreeg voor een nieuw muziekstuk, dat gewoon ging opschrijven onder de mis. Vivaldi werkte als violist in een meisjesweeshuis in Venetië, het Pio Ospedale della Pietà. De musicerende wezen stegen snel in aanzien, ook in het buitenland. Omdat meisjes eigenlijk geen muziek mochten spelen, gaven zij concerten van achter een doek. Voor hen schreef Vivaldi de meeste van zijn concerten en cantates. Zijn Gloria is een koorwerk maar werd voor Bowgiorno getransponeerd naar een viool-orkestuitvoering.
Dmitri Sjostakovitsj
Na de eerste lezing speelde het ensemble de Romance from the Gadfly (= paardenvlieg) van de Russische componist en pianist Dmitri Sjostakovitsj (1906-1975). Reeds op negenjarige leeftijd kreeg hij pianolessen en toen hij dertien was, studeerde hij aan het conservatorium van Sint-Petersburg. Als zestienjarige speelde hij piano in filmhuizen en vaudevilletheaters om in het levensonderhoud van zijn familie te voorzien. Op negentienjarige leeftijd vierde Sjostakovitsj triomfen bij de première van zijn eerste symfonie waarmee hij met lof afstudeerde aan het conservatorium van Sint-Petersburg. Sjostakovitsj had menige aanvaring met het centrale gezag in Moskou. Desondanks bleef hij zijn hele leven in de Sovjet-Unie wonen en kon hij weinig begrip opbrengen voor zijn collega’s Prokofiev en Stravinsky die (aanvankelijk) hun vaderland de rug toegekeerden.
Tijdens de offerande speelde het strijkorkest het largo Ombra mai fù uit Xerxes van Georg Friedrich Händel (1685-1757). Deze Duits-Britse barokcomponist schreef veel muziek-dramatische werken: 42 opera’s, 29 oratoria, meer dan 120 cantates, trio’s en duetten. Dit komt ongeveer overeen met 2000 aria’s. Verder componeerde hij Engelse, Duitse, Italiaanse en Latijnse kerkmuziek. Ombra mai fu was de openingsaria uit de opera Xerxes en wordt vaak ‘Händels largo’ genoemd. Hoewel Xerxes oorspronkelijk een commerciële mislukking was, is het nu een van Händels meest opgevoerde opera’s. Tijdens de communie hoorden we van Antonio Vivaldi (1678-1741) La Folia – thema en variaties. La Folia (sonata in d-mineur, Op.1 No. 12, RV 63) is een virtuoos barokwerk uit 1705 gebaseerd op een eeuwenoude Portugese dans. Het stuk wordt gekenmerkt door een sarabande-ritme met levendige vioolpassages, dissonanten en een snelle emotionele opbouw.
De paardenrenbaan
Tenslotte speelde Bowgiorno een minder bekend werk met de titel Por Una Cabeza van Carlos Gardel (1890-1935), een Frans-Argentijnse zanger, componist en acteur. Hij werd beschouwd als de meest invloedrijke figuur in de geschiedenis van de tango. Hij voegde poëtische teksten toe aan de voorheen instrumentale tango. Por Una Cabeza is een lied waarvan Alfredo Le Pera de tekst schreef en dat door Duo Klier bewerkt werd voor een strijkorkest. Gardel en Le Pera kwamen samen om het leven bij een vliegtuigongeluk in Medellin, Colombia op 24 juni 1935. De titel van het lied is een uitdrukking van de paardenraces en verwijst naar een paard dat de race nipt wint – of verliest. De tekst gaat over een dwangmatige gokker op de paardenrenbaan die zijn verslaving met paarden vergelijkt met zijn aantrekkingskracht voor vrouwen. Na het spontane en langdurige applaus was het tijd voor onze maandelijkse babbelborrel vooraan in de kerk.
Marjo Perry
De concertmissen zijn een organisatie van de Kerkraad van Pius X in samenwerking met het Artiestenfonds van Antwerpen. Volgende concertmis op zondag 5 april, Paasdag, met de Koninklijke Harmonie ‘De Vriendenkring’ van Berchem.
