Binnenkort viert de hele Kerk Wereldziekendag. Deze dag werd op 13 mei 1992 ingesteld door paus Johannes Paulus II en voor het eerst gevierd op 11 februari 1993. De paus wilde de aandacht en zorg voor de zieken verbinden aan Onze-Lieve-Vrouw van Lourdes, die wereldwijd wordt aanroepen als Salus infirmorum ('Heil der Zieken'). Een dag als moment van gebed, spirituele nabijheid en bezinning voor de hele Kerk en voor de samenleving, die allemaal geroepen zijn om het gelaat van Christus te herkennen in onze zieke en kwetsbare broeders en zusters. Eén van de manieren om zieken nabij te zijn is het sacrament van de ziekenzalving.
Wat lezen we daarover in de Schrift ?
‘Is iemand onder u ziek? Laat hij de presbyters van de gemeente roepen; zij moeten een gebed over hem uitspreken en hem met olie zalven in de naam des Heren. En het gelovige gebed zal de zieke redden en de Heer zal hem oprichten. En als hij zonden heeft begaan, zal het hem vergeven worden.’ Zo schrijft Jakobus (5,14-15). En zo heeft de Kerk vanaf het begin de opdracht van Jezus aan zijn leerlingen begrepen: "Geneest de zieken" (Mt. 10,8).
Betekenis en achtergrond
Het zalven van het lichaam met olijfolie was een normaal gebruik in de Joodse en Grieks-Romeinse wereld. Het diende om wonden te helen en de huid soepel te houden. Het maakte het lichaam ook sterker in het vooruitzicht van een moeilijke strijd en ziek zijn is vaak zo’n strijd. Die strijd kan ook mentaal zijn zoals in afwachting van een zware operatie. Net zoals de ziekte wil het sacrament de mens aanraken in zijn lichamelijkheid. Maar ook innerlijke kracht en bemoediging geven. De oorsprong van de praktijk gaat op Jezus zelf terug. Hij ging al weldoende rond en genas de zieken. In de zieke medemens ontmoeten we Jezus zelf. ‘Ik was ziek en jullie hebben Mij bezocht’ (Mat. 25,36). Het is een sacrament dat de zieke kan sterken. Ieder die door ziekte of ouderdom in een crisis terecht is gekomen, krijgt de mogelijkheid om dit te benoemen, een overgang te maken. Het stelt de liefde van de verrezen Heer centraal die sterker is dan ziekte, aftakeling en dood. God laat de zieke niet in de steek. Hij geeft kracht om de ontmoediging te bestrijden en bevestigt ook het sacrament van de verzoening. Want het vergeeft ook de fouten die men niet kon uitspreken en herstelt de relatie met die liefdevolle God. De ziekenzalving heeft ook betekenis voor de geloofsgemeenschap zelf. In een samenleving waar een sterk accent ligt op jong en sportief zijn, op vitaliteit, zijn het de zieken die een boodschap hebben voor de gezonde mens. God identificeert zich met en manifesteert zich in de lijdende en zwakke mens. Zieke mensen zijn zo een beetje ‘evangelisten’.
Ritueel
Het is goed om omringd te zijn door familie of mensen uit de geloofsgemeenschap als men de ziekenzalving ontvangt. Denk aan de sterke momenten van een ziekenzalving tijdens de bedevaart in Lourdes bijvoorbeeld. In stilte legt de voorganger de handen op zoals Jezus dat deed en ook de mensen rond de zieke leggen hun hand op de schouders van de zieke. Zo tonen zij de zorg voor elkaar: ‘Je mag op mij rekenen’ en geven iets mee van hun eigen geestkracht. Dan volgt de zalving van het hoofd en de handen. Het hoofd waarmee de zieke denkt, bemint en de handen waarmee zoveel gewerkt, gegeven en ontvangen is. Daarbij worden deze woorden uitgesproken: ‘Moge onze Heer Jezus Christus door deze heilige zalving en door zijn liefdevolle barmhartigheid u bijstaan met de genade van zijn heilige Geest (zalving van hoofd). Moge Hij u van zonden bevrijden, u heil brengen en verlichting geven’ (zalving van handen) waarop iedereen ‘Amen’ antwoordt. Men wordt gezalfd om vrij te worden van angst, onrust en onzekerheid en zich weer vredevolle kinderen van God te voelen. Daartoe zijn we immers geroepen.
Na de ziekenzalving is men niet zozeer fysisch genezen maar wel gesterkt en geheeld van binnen. Vaak worden mensen rustig na het ontvangen van de ziekenzalving. Er is iets met hen gebeurd, iets is hen overkomen. Het is mooi als je daar getuige van mag zijn…
We sluiten af met dit gebed dat paus Leo schreef voor de komende Wereldziekendag:
Lieve Moeder,
ga niet weg van mij.
Wend uw ogen niet van mij af.
Wandel met mij op elk moment en
laat mij nooit alleen.
U die mij altijd beschermt als een ware Moeder,
verkrijg voor mij de zegen van de Vader,
de Zoon en de Heilige Geest.
Pastor Guido
