Het idee is ontstaan in de trein terug naar Brussel. We waren met de vrijwilligers van House of Compassion naar Ieper gereisd om er in het In Flanders’ Fields Museum de tentoonstelling Ontheemd te zien, waarna we met een bevlogen gids een bustoer door de frontstreek maakten. Het was half maart en de vraag werd gelanceerd: wie is er geïnteresseerd om op de sterfdag van aartsbisschop Romero bijeen te komen en samen als bezinning en eerbetoon aan hem de rede te lezen die hij op 2 februari 1980 in Leuven gaf bij de aanvaarding van zijn eredoctoraat? Er kwam direct respons. Een bijeenkomst was snel geregeld.
Oscar Arnulfo Romero (1917-1980 is vanuit een traditioneel katholiek gezin in El Salvador priester geworden. Toen hij later hulpbisschop werd van de aartsbisschop van San Salvador, die sympathiseerde met de bevrijdingstheologie, bleef hij aan zijn traditionele kerkopvatting vasthouden. Hij werd bisschop benoemd van een klein bisdom en toen daar meerdere van zijn priesters, die dicht bij de armen stonden, door militairen vermoord werden in opdracht van het repressieve machtsapparaat, moest hij zich ongemakkelijke vragen beginnen te stellen. Romero’s radicale bekering tot de armen is er echter pas gekomen in 1977, nadat zijn vriend priester Rutilio Grande werd vermoord en meerdere missionarissen uitgewezen, en hij zelf aartsbisschop van San Salvador werd. Voortaan luisterde hij naar de armen, trad binnen in hun wereld en deelde hun leven. Nu begreep hij dat het Rijk Gods van hen was, dat de kerk aan hun kant moest staan. Zijn zondagspreken, waarin hij geen blad voor de mond nam, werden door duizenden gevolgd. Op 24 maart 1980 legde het leger ook zijn stem het zwijgen op: hij werd vermoord tijdens de eucharistieviering.
Nadat Mathieu Peters ons het leven van Romero geschetst had, aangevuld met persoonlijke ervaringen van Marcel Cloet, waren we klaar om de aanvaardingsrede van Romero te lezen en te bespreken. De lezing maakte al van bij de eerste alinea’s heel veel los bij de aanwezigen. Er kwamen verhalen, vragen, persoonlijke herinneringen, aanvullingen naar boven… We geraakten niet ver in de tekst. Maar de uitwisseling was zo boeiend, zo verrijkend! We waren met verschillende generaties en er waren er die het Tweede Vaticaans Concilie en die spannende tijd van grote veranderingen in kerk en maatschappij van dichtbij meegemaakt hadden, anderen hadden persoonlijke ervaringen of anekdotes met Romero of Vlaamse missionarissen in El Salvador of basisgemeenschappen hier of ginder, en voor de jongsten – die uit hun (vage?) schoolse kennis moesten putten – ging een wereld open. De tijd was zó om. En we besloten er een tweede avond aan te breien.
In de tweede sessie gingen we dieper in op de inhoud en de toon van dit historische document. We drongen door in Romero’s inzichten over hoe de kerk de armen de blijde boodschap en goede hoop moet brengen en niet anders kan dan hun verdediging op zich te nemen, bereid dezelfde vervolging te ondergaan, en over hoe ons christelijk geloof onvermijdelijk ook een politieke dimensie heeft. Hoe actueel is deze tekst van 46 jaar oud vandaag nog! Of juist opnieuw? Anderzijds viel ons hier en daar ook wat verouderde taal en gedachtegoed op. Het leverde boeiende en deugddoende gesprekken op.
Gek hoe een spontaan en ongepland initiatief zo’n geslaagde uitkomst kan hebben voor alle deelnemers. Als er nog eens iemand opstaat met een lumineus idee voor een zinvolle lees- en gespreksavond, willen we er graag weer bij zijn.
Hilde Baccarne
