Op onze redactievergaderingen voor de lokale bladzijden gaan we telkens op zoek naar een hoofdartikel dat het liefst goed aansluit bij de actualiteit van die week. Meestal is dat een kerkelijke feestdag zoals Driekoningen of binnenkort Lichtmis. Dat zijn de voor de hand liggende thema’s. Jammer genoeg zijn die niet zo dik gezaaid. Dus duiken we voor de overblijvende weken geregeld in de zogenaamde ‘heiligenkalender’. Die bracht ons deze week op de feestdag van de heilige Franciscus van Sales. Maar wie was nu weer Franciscus van Sales? Dat leverde me een erg interessante en leerrijke zoektocht op en veel leesplezier ook met een heel nieuwe kijk op deze heilige uit de 16e eeuw. Wat kan hij voor ons, vandaag, betekenen? Maar eerst een korte levensschets.
Franciscus van Sales werd geboren op 21 augustus 1567 als François de Sales op het kasteel van de familie in de Savoye, in het zuidoosten van Frankrijk. Hij was een goede student en het zag er naar uit dat hij een mooie loopbaan tegemoet ging. Maar tijdens zijn studies maakte hij een diepe crisis en zware ziekte door. Tijdens zijn studententijd in Parijs beseft hij dat hij wil leven in dienst van God en in 1594 wordt hij priester gewijd.
Als jonge priester wordt François aangesteld in de buurt van het meer van Genève, in een uitgesproken calvinistische streek waar de mensen heel vijandig gezind staan tegenover de katholieken. Het is immers de tijd van de reformatie en men streeft er naar een zuivering van de kerk. François praat veel met de mensen en hij maakt wekelijks blaadjes, korte geschriften die het katholieke geloof verdedigden zonder anderen te kwetsen. Want woorden kunnen bouwen, verbinden en helen, maar ook breken en scheiden. Die blaadjes worden gebundeld en in 1672 uitgegeven onder de titel ‘Controversen’, die vaak beschouwd worden als de eerste katholieke krant.
In 1602 wordt François bisschop van het bisdom Genève met zetel in Annecy. Enkele jaren later ontmoet hij Jeanne de Chantal en hij start voor haar een stichting “de Visitatie” voor vrouwen die zich geroepen voelen tot een religieus leven maar voor wie de regels in de bestaande kloosterordes te streng of te zwaar zijn. Dat is echt vernieuwend voor die tijd, de gedachte dat je helemaal aan God kan toebehoren zonder in het klooster te gaan maar door gewoon te leven in de stad. In zijn ”Inleiding tot het devote leven” vertelt Franciscus hoe dat in zijn werk gaat, bijvoorbeeld door concreet uit te leggen hoe gewone mensen een biddend leven kunnen leiden. Als basis voor het boek gebruikt hij persoonlijke brieven die hij schrijft om mensen aan te moedigen en te begeleiden in hun godsdienstige leven. Het is geschreven in een warme stijl met directe aanspreking en een rijke psychologische mensenkennis. Volgens velen nog altijd het lezen waard ook al zouden we sommige zaken vandaag anders formulieren. Het is een van de meest gelezen religieuze boeken van de moderne tijd, samen met ‘De navolging van Christus’ van Thomas a Kempis en de ‘Geestelijke Oefeningen’ van Ignatius van Loyola. De vrouwen kunnen zich dus ook buiten het klooster toeleggen op liefdadigheid, opvoeding, wezenzorg en verpleging. Enkele jaren later wordt de Visitatie toch omgevormd tot een contemplatief slotklooster.
François reist veel, vaak in opdracht van de hertog van Savoye, die het diplomatieke talent ook voor politieke kwesties inzet. Tijdens een reis naar Lyon in 1622 overlijdt hij na een hersenbloeding. Al in 1665 wordt François heilig verklaard, later wordt Sint-Franciscus van Sales zoals hij van dan af genoemd wordt, tot kerkleraar benoemd omdat hij ook leken oproept tot heiligheid. Pius XI roept hem in 1923 uit tot patroon van katholieke schrijvers en journalisten met feestdag op 24 januari. Het is onze taak om zoals Franciscus van Sales verhalen te brengen die verbinden in plaats van te verdelen.
Naast de Zusters Visitandinnen worden er later ook mannencongregaties opgericht die ook bedoeld zijn om in de geest en volgens de leer van Franciscus van Sales te leven. Dat betekent dat ze zich gaan wijden aan werken in de wereld en in de missie. Aloysius Brisson, een pastoor uit Troyes legde in 1869 de basis voor de congregatie van de Oblaten van de H. Franciscus van Sales. Zij gingen in de missies aan het werk, verspreid over achttien verschillende landen.
Ook Don Bosco die een eigen congregatie stichtte noemde zijn medewerkers ‘salesianen’ naar de heilige Franciscus van Sales. De leek kan gewoon leek blijven en de mens heeft geen ander gezelschap nodig dan de vrienden om hem heen. Het klooster is dus niet langer de enige plaats voor een christelijk leven. In de wereld daarbuiten kan het ook. Dat die inzichten ook voor ons vandaag een inspiratiebron mogen zijn.
Ria V.A.
Met dank aan Otheo (verschillende artikels tussen 2016 en 2023)
