Toen ik een tijd geleden op de autosnelweg voorbijgereden werd door een bestelwegen, viel mijn oog op de reclameslogan die erop geschilderd was: ‘denken - durven - doen’.
Drie werkwoorden die gaan over actie. Er is de actie van ons verstand, van onze wil en van ons handelen. Werkwoorden kunnen echter omslaan in overdreven mateloosheid.
Denken, durven, doen
Uiteraard is denken belangrijk. Maar niet alles wat ik denk is daarom correct; mijn gedachten zijn niet altijd waarheid. Ik heb het gesprek met anderen nodig. Mijn ideeën moeten getoetst worden, zo niet dreig ik in een waanwereld terecht te komen. Ik duld dan niet langer tegenspraak. Zoals ik het denk, zo is het! Dàt is de mateloosheid die het eigen denken voor onfeilbaar houdt.
Ook durven is belangrijk. Niet bang in een hoekje blijven zitten. Maar niet alles wat ik onderneem is ook wenselijk, misschien niet eens geoorloofd. Natuurlijk moet een mens initiatieven durven nemen en plannen maken. Maar even belangrijk is om rekening te houden met het grotere geheel waarin we leven. Dat we ons bewust zijn van de consequenties van onze plannen en projecten. Er zijn immers grenzen aan die menselijke ondernemingsdrang. Niet alles wat kan is daarom ook goed en geoorloofd.
Ook ons doen heeft zijn belang. Je kan niet blijven wikken en wegen. Er komt een moment dat je tot de actie overgaat. Problemen dienen opgelost te worden, moeilijkheden uit de weg geruimd. Je moet vooruit. Maar het is goed af en toe even achterom te kijken of we geen puinhoop achterlaten, een ecologische of menselijke puinhoop.
Zo begrijp ik de Bijbel als een oproep om terug te keren tot het besef van waardigheid.
Eigen waardigheid en die van anderen. En dat heeft te maken met het besef van de juiste maat, het besef van matigheid. Wij leven natuurlijk van denken, durven en doen, maar we leven niet enkel daarvan. Vroeg of laat komen we tot het besef dat er méér is in het leven. Het besef van waardigheid, van de juiste maat dus. Ik beschouw de Tien Geboden van Mozes en de Bergrede van Jezus als een reeks aanbevelingen tot het zoeken van de goede en eerlijke maat.
Empathie
Menselijke relaties zijn niet mogelijk zonder conflict. Menselijke waardigheid daagt ons uit om er leren mee om te gaan. De spontane reactie bij een conflict is dat ik wil gelijk halen, de fout ligt meestal bij een ander… Het gevaar bestaat echter dat ik mij opsluit in mijn gelijk. Hoe langer een conflict duurt, hoe meer ik de behoefte heb om mezelf te overtuigen van mijn gelijk en het ongelijk van de ander. Maar ik hoef niet koppig te volharden in het negatief beeld van de ander. Denken alleen volstaat niet. Er is een ander vermogen dat verdient ontwikkeld te worden, hert vermogen om zich in te leven in de leefwereld van de ander. Dat heet empathie.
Thomas van Aquino noemde de matigheid de hoogste van de deugden. De juiste maat voor denken, durven en doen, maar ook meevoelen, wachten en ontvangen. Of laten we het gemakkelijk formuleren: mekaar verdragen, helpen en graag zien, dàt is onze christelijke opdracht.
