De twee wegen 1

A. 1. De “twee wegen leer” is de samenvatting van de hele Bijbelse moraal.

Er zijn twee wegen die tot twee uitersten leiden (Grieks eschaton, betekent uiterste, einde).

Bijgevolg zijn er twee wegen die in escatologische zin tot het uiterste leiden: enerzijds is er de weg van het moreel goede die leidt tot de hemel, anderzijds is er de weg van het moreel slechte die leidt tot de hel. Enerzijds is er de weg van de christelijke moraal die leidt naar de hemel. Anderzijds is er de moraal zonder God of de tien geboden van God. Het is de weg van de mens die zichzelf tot God maakt en zichzelf beschikt, die gelooft in wat hij zelf wil of die in niets gelooft, de weg van de mens die zelf beslist en hoe hij leeft of wat hij doet.

In het Evangelie leert de Heer Jezus hetzelfde. Er is de smalle weg die leidt naar het leven en er is de brede weg die leidt naar de verdoemenis. Er zijn geen vijf of zes wegen. Niet alle godsdiensten zijn wegen die leiden naar onze hemelse eindbestemming. In het Evangelie maakt de Heer Jezus ons duidelijk dat er maar één weg is naar de hemel en Hij leert: “Ik ben de Weg en niemand komt tot de Vader dan door mij”. En de apostel Petrus leert ons dat er “maar één naam is die gegeven is onder de hemel waardoor we moeten gered worden, Jezus Christus”!

De “twee wegen leer” is een constante morele leidraad doorheen de Bijbel.

1, Het begin ervan ligt in Genesis waar sprake is van de boom met de kennis van “goed en kwaad”.

God had aan de eerste mens verboden om de vrucht van deze boom te eten, want volgens Gen. 2,17 zou de mens door het eten ervan onherroepelijk sterven. Maar de slang, in feite een instrument van satan, zal onze eerste ouders door een afschuwelijke list ten val brengen (Gen. 3,5: ge zult de gelijke zijn van God door de kennis van goed en kwaad. Cfr. 3,22). De zondeval van onze eerste ouders was een overtreding van het verbod van God.

Hoogmoed leidt tot ongehoorzaamheid. De eerste mens heeft zijn vrije wil misbruikt tegen God.

God heeft de mens verbannen uit het aards paradijs, maar hij deed een belofte waarin de twee wegen leer vervat ligt. Tot de slang sprak God: “ik zal een vijandschap plaatsen tussen u en de vrouw, tussen uw nageslacht en haar nageslacht. Hij zal u de kop verpletteren”.

Er zal doorheen de geschiedenis een vijandschap staan tussen de rechtvaardigen en de bozen, Maria en satan, tussen Christus en de anti-christ die de Christenen vervolgt. Er is een strijd tussen goeden en slechten. Deze strijd zal duren tot het einde van de wereld. 

De eerste mens was tot het inzicht gekomen van wat kwaad was, nl. het overtreden van Gods gebod. Het was het begin van een strijd tussen de vrouw en haar nageslacht tegen satan en zijn aanhangers.

In de loop van de geschiedenis zal God steeds rechtvaardigen doen opstaan die ons het goede voorbeeld geven, te beginnen met de rechtvaardige Abel. Nadien Abraham, Isaac en Jacob en Mozes. Aan Mozes zal God zijn wet geven. Alles wat moreel goed is, is conform met de tien geboden en leidt tot het leven.

Tenslotte is Hij gekomen die dé rechtvaardige bij uitstek zal zijn en die de Belofte van Gen. 3,5 zal vervullen en de machten van het boze zal vernietigen. De vrouw is Maria en haar nageslacht is Jezus Christus. Hij heeft ons de belofte van het eeuwig geluk in de hemel herhaald en ons verdiend door zijn Kruisdood.

De weg van het moreel goede leidt tot het eeuwig leven en deze weg bewandelen vraagt offers zoals Christus zelf leert. Het kruis van Christus is de nieuwe levensboom van waar we de vrucht ontvangen die het eeuwig leven geeft door de sacramentele genaden. Onze houding tegenover het teken van het kruis openbaart de gezindheid van de harten, de gezindheid van de goeden en de boosdoeners, de gezindheid van vrienden en vijanden van het kruis.

De twee wegen leer is de leer over twee wegen die in eschatologische zin leiden tot twee uitersten: de weg naar het leven en naar de hemel of de weg naar de dood en de hel! We geloven dat de weg naar de hemel voor ons gebaand werd door Jezus Christus en zijn Kruisoffer. Door Christus' kruisoffer hebben we toegang gekregen (gr. eisodos εισοδος) tot het eeuwig leven in de hemel (Hebr. 10,19: de vrije toegang tot het heiligdom van de hemel).

De weg van het goede is de weg van de navolging van Christus (Joh. 14,6). Daarom is het een "heilige weg" want het is de weg van de heilige en rechtvaardige bij uitmuntendheid, Jezus Christus. Hebr. 6,19-20 leert dat het O.T. uitgesloten bleef van de toegang tot de hemel. Maar in het N.T. hebben we er toegang toe gekregen door het geloof in Christus als Verlosser en door het navolgen van zijn voorbeeld. Hij is ons als voorloper voorgegaan, zijn kruis dragend en volgens I Petr. 2,21-25 moeten wij in zijn voetstappen treden.

Dit is ons geloof en onze hoop is erop gevestigd. Voor wie gelooft is er de redding (wie zijn aards leven verliest en verzaakt aan zijn zondig leven, die zal het eeuwig leven vinden (cfr. Matth. 10,39).

Maar voor wie afvallig wordt van dit geloof is er de verdoemenis (wie blijft vasthouden aan zijn zondig leven die zal het eeuwig leven niet erven. Cfr. Luk. 9,23-24).

Voor wie het goede doet met volharding is er het eeuwig leven (Rom. 2,7-10) maar voor wie de waarheid verwerpt en de ongerechtigheid doet wacht kwelling en benauwdheid. Rom. 6,23 leert dat het loon van de zonde de dood is. Het gaat hier om de dood van de verdoemenis.

De "twee wegen leer" is het centrale thema, de rode draad doorheen het boek van de Psalmen.

We vinden het thema vanaf psalm 1: "met zorg volgt de Heer de weg der rechtvaardigen, de weg van de zondaars loopt uit op niets" (1,6). Verder in psalm 9: "God vernietigt de bozen maar de arme wordt nooit vergeten", Psalm 10: "God vergeldt de misdaad van de boze, maar Hij doet recht aan verdrukten." Psalm 37: "wie door de Heer gezegend wordt bezit het land, de vervloekten gaan ten onder".

Ook in psalm 49 vinden we de twee wegen leer terug: "de weg van de overmoedigen is het dodenrijk, naar de staat van ontbinding, maar God haalt de vrome rechtvaardige terug uit het dodenrijk en koopt zijn leven vrij". Psalm 62: "God is het die aan ieder zijn daden vergeldt. Psalm 68: "de bozen kwijnen weg voor het aanschijn van God, maar de rechtvaardigen zijn verheugd en breken uit in jubel voor God".

Ook in psalm 73 bemediteren we de twee wegen leer: "God is goed voor de rechtvaardigen maar hij stort de boosdoener in het verderf. God is voor de vrome rechtvaardige het erfdeel voor altijd." Verder in psalm 75: "God breekt de hoogmoedige en veroordeelt de boosdoener voor eeuwig maar Hij verheft de rechtvaardige en de rechtvaardigen zullen jubelen in eeuwigheid". In deze psalm wordt gezegd dat de straf van de boosdoener en de beloning van de rechtvaardige eeuwig zijn.

In psalmen 91, 92 en 94 komt de twee wegen leer opnieuw aan bod. "God straft de boosdoener maar beschermt de vrome verdrukte". "Tot in lengte van dagen schenkt hij leven aan de rechtvaardige.

De boosdoeners vergaan voor altijd, de rechtvaardige groeit als een palmboom en schiet op als een libanotnceder." Voor de rechtvaardige brengt God vrede na kwade dagen (d.i. heil na een leven van onderdrukking), maar voor de boosdoeners wordt een kuil gegraven. God brengt de boosdoeners om vanwege hun slechtheid.

Doorheen het boek van de Psalmen is de twee wegen leer een onveranderlijke waarheid. God straft de boosdoeners en vernietigt hen tenslotte, maar de vrome rechtvaardige wordt beloond. Ook in psalmen 101, 107, 108, 109, 112 en 113 is deze leer aanwezig.

Wat meer is, reeds in de psalmen beperkt deze leer zich niet tot een louter aards perspectief. Het gaat niet om een louter aardse beloning of onheil, maar wel om de eeuwige zaligheid en de eeuwige verdoemenis die worden aangekondigd en die hun volle betekenis zullen krijgen in de Openbaring van het Nieuw Testament.

palm 139 spreekt over de twee wegen. De weg van de goddelozen en de weg die toekomst heeft. De weg die toekomst heeft is de weg van Hem die gezegd heeft ik ben de Weg, de waarheid en het leven". Ook psalm 145 eindigt in dezelfde meur: iedereen die Hem liefheeft houdt Hij in leven maar de boren verdelgt Hij Dit kan mem eschatologisch verstaan.

Psalm 147 zegt dat God een steun is voor de armen maar dat Hij de hoogmoedigen in het rand doet buigen. Dit gebeurt reeds tijdens het leven op aarde maar het betreft vooral het eeuwig leven of de seuwige verdoemenis.

B. Deze constante leer is terug te vinden in de Evangeliën, de Handelingen en de Brieven van Apostelen en tot in het boek Apocalyps. We moeten doen wat goed is en vermijden wat slecht is.

In het Evangelie noemt de Heer Jezus zich "de Weg" (met lidwoord): "Ik ben de Weg, de Waarheid en het Leven" (Joh. 14,6). "Niemand komt tot de Vader dan door Mij",

In de Bijbel is de Weg van God, de Wet van God, de geboden van God die we moeten onderhouden. Maar om in de hemel te komen moeten we niet alleen de tien geboden onderhouden, we moeten een Persoon volgen naar wiens leer en morele leer ("Weg" genoemd) we ons religieus en moreel leven moeten regelen.

Paulus schrijft dat we door Hem in één Geest toegang hebben tot de Vader (Efez. 2,18). De Weg die we moeten gaan is de weg van de Navolging van Christus. Het is de zekerste Weg om in de hemel te komen.

Jezus is "de Weg" maar ook "de Waarheid en het Leven". De Waarheid identificeert zich ook met de Wet en heel die Wet of die Waarheid wordt samengevat in één woord "Jezus". Hij heeft ons een voorbeeld gegeven en een leer verkondigd die we moeten volgen. Hij heeft ons eerst het voorbeeld gegeven, van nederigheid bij de voetwassing en daarna heeft Hij er de uitleg van gegeven.

Doe zoals ik U heb voorgedaan legt de Heer uit aan de apostelen en wees dienaren en geen machtswellustelingen. De "Weg" volgen is een leven leiden in navolging van Christus en de "Waarheid" is zijn voorbeeld en zijn leer die wij volgen.

Jezus leer is geen filosofie noch een theoretisch verzinsel, maar wel een theologische zekerheid, de door Jezus geopenbaarde Waarheid van God en dus de zékerheid waaraan we vasthouden. Het is de zekerheid dat we gered zijn door zijn Dood en Verrijzenis, dat we verlost zijn van zonde en de gave van het eeuwig leven hebben ontvangen.

De oudtestamentische moraal was inderdaad vooral een "geboden" moraal. De nieuwtestamentische moraal legt vooral de nadruk op de Navolging van Christus en op de genade van Christus die de innerlijke kracht is om zijn geboden te onderhouden.

Er is nergens zo een duidelijk onderscheid tussen de twee wegen als in Mattheüs 25, een passage over het laatste oordeel. Volgens Matth. 25, 34.41 gaan de vervloekten naar het eeuwig vuur maar de gezegenden nemen bezit van het eeuwig Koninkrijk van de Vader dat bereid was van bij het begin.

Bij Matth. 25,1-12 lezen we nog de parabel van de wijze en de dwaze maagden. Vijf waren dwaas en vijf waren wijs. De helft was gered, de andere helft niet. Maar men mag aan bijbelse getallen niet altijd een te wiskundige betekenis toekennen. Breed is de weg naar de verdoemenis en velen gaan die en smal is de weg naar het leven en weinigen vinden hem. Velen staat hier tegenover weinigen terwijl in de parabel van de bruidsmeisjes de verhouding eerder fifty-fifty is! Ook in andere parabels spreekt de Heer over één op twee, dus de helft! 

Matth. 24,40 41: één op twee zal worden meegenomen, één op twee zal worden achtergelaten. Maar dit is een kunstmatige opdeling waaruit men niets moeten besluiten over het getal van de geredden of het getal van de verdoemden. Matth. 22,10 spreekt over de parabel van de genodigden op het feestmaal. Daar was één man die geen bruiloftskleed aan had en die werd buiten geworpen. Eén man is toch weinig vergelijking met de grote meerderheid die wel in de bruiloftszaal bleef

Nochtans eindigt deze parabel met de woorden "velen zijn geroepen maar weinigen uitverkoren". Zo waarschuwt ook de Heer Jezus in Matth. 7 "velen gaan de weg van de verdoemenis maar weinigen gaan de weg naar de hemel”.

Velen zijn geroepen betekent eigenlijk dat alle mensen geroepen worden tot het heil, want God wil toch het heil van alle mensen. Maar weinigen, een minderheid van de gehele mensheid, is effectief gered. Diegenen die gehoor geven aan de oproep van Jezus Christus en effectief leven volgens hun geloof en volgens de geboden van God zijn een minderheid over de gehele geschiedenis van de mensheid beschouwd, maar het is wel een meerderheid over de Kerk van Christus beschouwd.

In Matth. 7 gaat het om het algemeen principe. In Matth. 22 en 25 gaat het over specifieke categorieën. Die ene man in Matth. 22,10 is representatief voor diegenen die geen goede intentie hebben van bij hun intrede in de Kerk of die de genade verliezen door misdadig gedrag en zich niet willen bekeren. Dit is een minderheid op het totaal aantal Christenen in de Kerk. Op het einde van deze parabel herhaalt Jezus het algemeen principe (het is niet de conclusie van de parabel!) "velen zijn geroepen maar weinigen uitverkoren" als een waarschuwing dat we ons zieleheil niet als iets vanzelfsprekend mogen beschouwen maar dat we het kunnen verliezen door onwaardig gedrag.

In de parabel zijn de vijf dwaze maagden, representatief voor een groep die niet gered is, omdat ze geen werken van naastenliefde hebben gedaan. Geloof zonder liefde is een dood geloof. De dwaze maagden vertegenwoordigen het deel van de mensen in de Kerk die niet gered zijn. De vijf wijze maagden vertegenwoordigen het deel dat wel gered is door hun geloof en werken van naastenliefde.

Het algemeen principe blijft hetzelfde. Velen zijn geroepen maar weinigen uitverkoren. Velen gaan de weg van het verderf, maar weinigen volharden tot het uiterste op de weg naar het eeuwig leven. "Wie volhardt tot het uiterste zal gered zijn” waarschuwt de Heer. Volgens de parabel van de zaaier ging van het zaad dat de zaaier had gezaaid 1/4 verloren. Van het Woord Gods dat in de loop van de geschiedenis van de mensheid gezaaid wordt, zal 3/4 zonder vrucht blijven. Het is nogmaals een bevestiging van het kleine getal van diegenen die effectief gered zijn, over geheel de geschiedenis van de mensheid beschouwd.