Het zout in de pap niet waard zijn.
(Mattheüs 5,13)
Woorden met wortels
Laten we het eens hebben over onze dagelijkse kost. Letterlijk en figuurlijk. Ooit was zout bijna evenveel waard als goud. Dat brengt ons bij deze uitdrukking.
Je kent het wel. Je spreekt over die neef die voor de derde keer op rij zijn job verliest omdat hij liever naar zijn scherm staart dan de handen uit de mouwen steekt, of over die voetballer die voor miljoenen is gekocht maar nog geen deuk in een pakje boter heeft getrapt. "Hij is het zout in de pap niet waard," zeggen we dan. Een vernietigend oordeel, eigenlijk. Maar waar komt dat vandaan?
Zoals zo vaak voor onze mooiste spreuken, moeten we terugbladeren naar de Bijbel. In het evangelie volgens Mattheüs vinden we de woorden van Jezus tijdens zijn beroemde Bergrede. Hij zei het volgende tegen zijn volgelingen: "Jullie zijn het zout van de aarde. Maar als het zout zijn smaak verliest, hoe kan het dan weer zout gemaakt worden? Het deugt nergens meer voor, het wordt weggegooid en door de mensen vertrapt."
Om te begrijpen waarom Jezus over zout begon, moeten we vergeten dat wij vandaag de dag een diepvriezer en een frigo hebben. In de tijd van de Bijbel was zout cruciaal. Niet alleen om die flauwe linzensoep wat pit te geven, maar vooral om eten te bewaren. Zonder zout bedierf het vlees en de vis waar je zo hard voor gewerkt had. Zout stond dus gelijk aan waarde, zuiverheid en behoud.
Als Jezus tegen zijn luisteraars zei dat zíj het zout van de aarde waren, gaf hij hen een enorm compliment, maar ook een zware verantwoordelijkheid. Hij bedoelde: "Jullie moeten de wereld smaak geven. Jullie moeten ervoor zorgen dat het goede bewaard blijft en niet bederft door onverschilligheid of kwaadheid."
Maar dan komt de waarschuwing: zout dat zijn kracht verliest... tja, dat is gewoon een hoopje gruis. Het ziet eruit als zout, maar het doet niets meer. Je kunt er niet mee koken, je kunt er niets mee bewaren. Het is nutteloos geworden.
In onze contreien hebben we die Bijbelse wijsheid vertaald naar onze eigen keuken. "De pap" was vroeger de basis van elke maaltijd. Het was goedkoop, vullend, maar vaak nogal smakeloos. Een snuifje zout maakte het verschil tussen een maaltijd waar je van genoot en een brij die je enkel at om niet te verhongeren.
Als we vandaag zeggen dat iemand "het zout in de pap niet waard is", dan zeggen we eigenlijk dat die persoon zelfs die minimale investering – dat kleine snuifje zout – niet verdient. Het is een manier om te zeggen dat iemand totaal onbruikbaar is voor de taak die hij moet uitvoeren.
Laten we eerlijk zijn, we gebruiken dit vooral als we ons een beetje zitten te verkneukelen of ons opwinden. Maar misschien moeten we het ook eens omdraaien. In een tijd waarin alles snel moet en iedereen "uniek" wil zijn, is het eigenlijk heel mooi om "het zout" te mogen zijn. De mensen die in alle stilte de parochie draaiende houden, die een buurvrouw een pannetje soep brengen, of die simpelweg een glimlach over hebben voor de postbode. Zij zijn het zout dat de boel hier in Lokeren een beetje smaakvol en menselijk houdt.
Zonder dat zout wordt de samenleving maar een flauwe, onsmakelijke brij. Dus de volgende keer dat je de zoutpot op tafel zet, denk dan eens aan Mattheüs. Ben jij vandaag een beetje zout geweest voor iemand anders?
Laten we proberen om die smaak niet te verliezen. Want een wereld zonder pit, daar past zelfs de beste Lokerse vlaai niet bij!
