Het zou zonde zijn!
Woorden met wortels
Beste parochianen van Lokeren en omstreken,
Valt het u niet op hoe vaak we bepaalde zinnetjes gebruiken zonder er echt bij stil te staan waar ze vandaan komen? Vandaag wil ik het met jullie hebben over een uitdrukking die we gebruiken: "Het zou zonde zijn!"
Of je nu een laatste schepje hutsepot laat liggen, of twijfelt of je die mooie oude kast naar het containerpark moet brengen: de kans is groot dat iemand in je omgeving roept: "Oei, dat niet weggooien hoor, dat zou zonde zijn!" Maar wat bedoelen we daar nu eigenlijk mee? Is een restje eten weggooien echt een zaak voor de biechtstoel?
Laten we eerst even de serieuze bril opzetten. Als we naar de officiële leer van de Kerk kijken, is een zonde niet zomaar een onhandigheidje. De Catechismus van de Katholieke Kerk is daar heel duidelijk over. In artikel 1849 staat de definitie als volgt omschreven: "De zonde is een tekortkoming tegen de rede, de waarheid en het juiste geweten; zij is een gebrek aan oprechte liefde tot God en de naaste, vanwege een ontaarde gehechtheid aan bepaalde goederen. Zij kwetst de natuur van de mens en tast de menselijke solidariteit aan."
Dat is nogal een boterham, nietwaar? In de kern gaat het erom dat je doelbewust iets doet (of laat) waardoor de liefde en de harmonie beschadigd worden. Het woord 'zonde' komt etymologisch zelfs van een woord dat "het doel missen" betekent. Alsof je met een boog schiet en de pijl net naast de roos belandt.
Hoe zijn we dan van die diepe, spirituele betekenis beland bij een uitspraak over een restje rijstpap? Daarvoor moeten we terug naar de tijd van onze grootouders en de eeuwen daarvoor. In een diepgelovige samenleving was het besef van 'tekortschieten' alomtegenwoordig. Men was zich zeer bewust van de eindigheid en de schaarste van de dingen.
In de geschiedenis van de Kerk was verspilling lange tijd verbonden aan de hoofdzonde onmatigheid (of gulzigheid). Als je eten weggooide terwijl de buurman honger leed, dan overtrad je die "menselijke solidariteit" waar de catechismus over spreekt. Brood werd gezien als een heilig geschenk – denk maar aan het "Dagelijks Brood" uit het Onzevader en de hostie tijdens de Eucharistie.
Vroeger was het in Vlaanderen heel gewoon om een kruisje te slaan op de achterkant van een brood voordat je het aansneed. Iets wat zo gezegend was, mocht je absoluut niet verspillen. Deed je dat wel? Dan was dat een zonde tegenover de schepping en de Gever van al dat goeds. Door de jaren heen is de religieuze lading wat gesleten, maar de morele reflex is gebleven. "Het zou zonde zijn" werd de volksmond-manier om te zeggen: "Dit heeft waarde, ga er respectvol mee om."
Vandaag de dag gebruiken we de uitdrukking meer 'ludiek' dan strikt religieus. Stel je voor: je zit bij een koffietafel na een begrafenis of het vrijwilligersfeest hier in de parochie. Er ligt nog één stukje kaas op de schotel. Iedereen kijkt ernaar, maar niemand durft. Tot die ene nonkel zegt: "Allez, ik zal hem maar opeten zeker? Het zou zonde zijn om hem te laten liggen!"
In dat moment is de "zonde" niet dat hij die kaas opeet, maar het feit dat die artisanale stukje kaas in de vuilnisbak zou belanden. We gebruiken het ook voor talenten. Als je kleinkind prachtig kan zingen maar alleen onder de douche oefent, zeg je: "Zonde van je stem, doe er iets mee!" We voelen aan ons water dat het 'missen van je doel' – of dat nu een stukje kaas of een talent is – simpelweg jammer is.
Hoewel we niet meer voor elke wegggegooide appel naar de pastoor hoeven te rennen, zit er toch een mooie les in deze volkswijsheid. Door te zeggen "het zou zonde zijn", erkennen we dat de dingen om ons heen waarde hebben. Het herinnert ons eraan dat we rentmeesters zijn van wat we krijgen.
Dus, de volgende keer dat je die laatste slok koffie toch maar opdrinkt "omdat het zonde zou zijn", denk dan heel even aan die oude catechismus. Misschien is dat wel de kleinste, meest alledaagse vorm van dankbaarheid die er bestaat.
Tot de volgende keer, en geniet van de kleine dingen – het zou zonde zijn om dat niet te doen!
Orlando Garcia Duarte
