Waar het hart vol van is,
loopt de mond van over.
Woorden met wortels
Beste parochianen van Lokeren en omstreken,
Vaak hebben wijsheden die diepe Vlaamse wortels lijken te hebben, een verrassende en heel oude oorsprong. Neem nu dat bekende gezegde: "Waar het hart vol van is, loopt de mond van over." Je gebruikt het vast en zeker weleens als je merkt dat iemand maar blijft ratelen over zijn nieuwste hobby, die fantastische kleinkinderen of die bloeiende hortensia's in de voortuin. Maar waar komt die gevleugelde uitdrukking eigenlijk vandaan?
Wie in onze taal en cultuur graaft, komt vroeg of laat bijna altijd uit bij de oeroude verhalen van de Bijbel. Zo staat er in het Evangelie volgens Matteüs een prachtige passage (Matteüs 12,34) waar Jezus de menigte en de farizeeën toespreekt met scherpe, maar rake woorden: "Hoe zouden jullie, die slecht zijn, ook iets goeds kunnen zeggen? Waar het hart vol van is, loopt de mond van over."
Om goed te begrijpen waarom die woorden zo hard binnenkwamen, moeten we even kijken naar de literaire en historische context van het evangelie. In de tijd van het Nieuwe Testament werd veel onderwijs gegoten in de vorm van dialogen, discussies en krachtige metaforen. In dit specifieke hoofdstuk van Matteüs is er heel wat spanning. Jezus is in een verbitterde discussie verwikkeld met de religieuze leiders van die dagen. Zij beschuldigen Hem ervan dat Hij wonderen verricht met de kracht van de duisternis.
Jezus pareert die kritiek met een beeldspraak die iedereen meteen begrijpt: de mens als een vat. Wat je erin stopt, komt er vroeg of laat ook weer uit. Als je binnenin vol zit met cynisme, nijd of geoordeel, dan sijpelt dat door in alles wat je zegt. Maar omgekeerd geldt natuurlijk exact hetzelfde. De literaire kracht van deze tekst zit hem in de eenvoud: het menselijk hart wordt voorgesteld als een container, en de mond is simpelweg de overstortpijp. Je kunt je tong nog zo hard in de plooi leggen en proberen om je mooiste zondagse woorden te kiezen, vroeg of laat verraad je jezelf en hoort de buitenwacht precies wat er écht speelt in je binnenste.
Dat Bijbelse beeld is door de eeuwen heen blijven kleven, en we merken het vandaag de dag nog op elke straathoek. Herken je het tafereel? Je komt op zondagnamiddag samen met de familie of je drinkt een koffie met de geburen, en voor je het weet, zit er iemand aan tafel die net verliefd is geworden op tuinieren. Die persoon kan werkelijk een uur lang praten over composthopen, wormen en de ideale pH-waarde van de grond. Je lacht er eens om en denkt bij jezelf: kijk, waar het hart vol van is, loopt de mond van over.
Dus, de volgende keer dat je merkt dat je zelf maar blijft doorbabbelen over dat ene onderwerp waar je helemaal wild van bent, of als je buurman weer eens uitweidt over zijn verzameling postzegels, weet je meteen hoe het komt. Je hart draait overuren, en de mond helpt gewoon een handje mee. En zeg nu zelf: het zou maar saai zijn in de wereld als we onze mond moesten houden over de dingen waar we echt van genieten, toch? Geniet van je week, en praat vooral lekker door!
Orlando Garcia Duarte
